Đô-mi-nô

Hôm nay, sau mấy ngày bận như chó cún, tôi có chút thời gian thảnh thơi. Ngồi gặm bánh mì trên một vỉa hè Sài Gòn, dưới một tán cây xanh ngút mắt và bên cạnh một đống rác, tôi tự hứa sẽ kể bạn nghe hai câu chuyện nhỏ. Hai câu chuyện này không liên quan đến bánh mì, không liên quan đến tán cây xanh cũng không liên quan đến rác. Nó liên quan đến đô-mi-nô. Nói xong chữ đô-mi-nô, tôi chợt nhận ra tôi không thể không kể thêm một câu chuyện nữa, về trò chơi của tôi hồi nhỏ. Như vậy tổng cộng tôi có ba câu chuyện về đô-mi-nô cho ngày hôm nay.

Chuyện thứ nhất:

Hồi tôi còn nhỏ, chừng bốn tuổi, tôi có một hộp cờ đô-mi-nô. Tôi chơi cờ đô-mi-nô mỗi tối, trước khi đi ngủ. Bạn chơi cùng tôi là má tôi. Đều đặn, tối nào chúng tôi cũng chơi như thế.

Một tối, đột nhiên má tôi không chơi đô-mi-nô với tôi. Hình như, má có chuyện gì đó buồn. (Sau này lớn lên, tôi biết đó là chuyện gì. Nhưng nó quá riêng tư, cho phép tôi không kể.) Và từ đó trở đi, má tôi cũng không bao chơi đô-mi-nô với tôi nữa. Những quân cờ đô-mi-nô nằm chỏng chơ trong hộp. Cái hộp, đến lượt nó, nằm chỏng chơ trong xó nhà. Tôi nhanh chóng quên những quân cờ đô-mi-nô, nhưng tôi nhớ mãi cái buổi tối mà tôi không được chơi đô-mi-nô nữa. Hình như đó là điểm xa nhất mà trí nhớ tôi có thể vươn về. Nói cách khác, trên đường biên của trí nhớ tôi, có những quân cờ đô-mi-nô nằm sõng soài.

Chuyện thứ hai:

Khi bạn nghe xong chuyện thứ hai này, thể nào bạn cũng nói: chuyện của mình cũng y như vậy.

Tôi có thói quen, mỗi lần vào cây xăng, hay dừng xe đâu đó khác, xong việc thì cứ trèo lên xe rồi chạy đi mà quên đá chống nghiêng. Cái chống nghiêng đó, nếu cứ để vậy mà chạy, có khi té gãy cổ. Rất may, tôi luôn không chạy quá xa trước khi có người nhắc: chống kìa! Có lần, cái chống nghiêng xe tôi bị hư, trễ xuống lơ lửng một bên. Trên quãng đường từ công ty về nhà, không dưới mười người chạy theo tôi, nhắc gạt chống.

Ai cũng nhắc tôi như thế, nên khi ra đường, thấy ai quên đá chống, tôi cũng kè xe theo nhắc: chống kìa.

Tôi nghiệm thấy ở Sài Gòn mọi người ai cũng nhắc nhau về cái chống xe. Người này nhắc người kia, người kia lại nhắc người kia nữa.

Chuyện thứ ba:

Nhưng cũng ở Sài Gòn, hầu như không ai nhường đường cho người đi bộ. Lần duy nhất, khi tôi băng qua một con đường Sài Gòn, được một bác taxi dừng lại, mỉm cười và vẫy tay ra hiệu cho tôi đi đã cách đây năm năm. Tôi nhớ rõ đó là lúc tôi băng qua đường Hai Bà Trưng, từ phía Sai Gon Square cũ, bây giờ là Kumho Plaza, sang phía Bưu điện Sài Gòn; còn bác taxi kia là một bác taxi Mai Linh. Lần đó, tôi rất vui sướng vì có cảm giác mình đang ở Mỹ hay ở Úc! Còn vô số lần băng qua đường khác, tôi, và chắc chắn bạn cũng thế, phải chiến đấu với muôn vàn xe cộ. Băng qua đường ở Sài Gòn, cũng như Việt Nam nói chung, là cả một nghệ thuật.

Tại sao ở Sài Gòn hầu như không ai nhường đường cho ai nói chung và nhường đường cho người đi bộ nói riêng?

Khởi thủy có thể như thế này: bạn băng qua đường, xe cộ cứ rùng rùng lướt qua mặt bạn, bạn suýt bị tông. Đến lượt bạn chạy xe, bạn thấy có người băng qua đường, bạn tự nhủ: Mẹ kiếp, hôm nọ có đứa nào nhường đường cho mình đâu!

Khoan đã, đừng vội đi...

Đã nghĩ ra sẽ post cái gì rồi, nhưng khoan đã, đừng vội đi... Cái đầu đề ở trên màu mè và có thể ăn khách, như kiểu Never let me go dịch thành Mãi đừng xa tôi. Đừng xa em đêm nay, khi ba má em đang ngủ say... Khúc dạo đầu (foreplay) for what's coming next... Kummin' soon.:)

------------------

Ý nghĩa

Chào bạn! Cảm ơn vì bạn đọc tôi. Hẳn là tôi hạnh phúc có mặt ở đây, cho dù tôi không thể không thấy bối rối. Tôi thích cách bạn lướt mắt nhìn tôi. Vì tôi ở đây là để phục vụ bạn. Mặc dầu vậy, tôi không rõ điều đó có ý nghĩa gì. Dạo này thậm chí tôi còn không biết tôi là ai - đó không phải là điều đáng tiếc sao? Tôi là tập hợp của những dấu hiệu; tôi mong được người ta nhìn thấy, nhưng rồi tôi lại sợ hãi. Liệu tự giấu mình đi trong bóng tối, xa cách, khỏi mọi căp mắt dòm ngó có tốt hơn không? Tôi không thể quyết định được. Lạ lùng sao, tôi đang gắng hết sức để có mặt ở đây, dù với tất cả những âu lo này. Đây là thứ mà tôi muốn bạn chia sẻ: Sự phơi bày theo kiểu này mới mẻ đối với tôi. Tôi chưa từng thực sự hiện hữu theo cách này. Ngày xưa, chúng ta gần nhau hơn. Tôi muốn thu hút sự chú ý của bạn, nhưng không để ý nhiều về điều đó, vì đó là khi tôi cảm thấy thoái mái nhất. Vậy hãy lưu tôi trong một góc tâm hồn bạn và hãy quên rằng tôi ở đấy. Tôi muốn nhắc nhở bạn - khẽ khàng, cách tôi hành xử ngày xưa - đã dễ chịu nhường nào khi hiện hữu cho bạn mà thậm chí bạn không hề hay biết. Dù vậy, tôi không thật sự dám chắc liệu điều đó còn có bao giờ lặp lại. Bởi vì rắc rối thực sự là thế này: Tôi có khuynh hướng cho rằng tôi là hình ảnh trong khi thực tế tôi chỉ là ngôn từ. Vì khi tôi là mẫu tự, tôi tưởng tôi là hình ảnh, và khi tôi là hình ảnh tôi lại tưởng tôi là mẫu tự. Nhưng điều đó không xuất phát từ sự nước đôi - đấy là cuộc đời tôi. Hãy đợi xem mất bao lâu bạn mới làm quen được điều này. Nếu bạn có hỏi, thì tôi thưa rằng lý do chúng ta không hiểu nhau là vì cái bên trong đầu bạn nó khác. Bạn thấy đấy, lý do duy nhất khiến tôi có mặt ở đây là để có một ý nghĩa nào đó. Vậy mà bạn nhìn tôi như thể tôi chỉ là một vật thể. Vâng, tôi biết - đúng là tôi có một thân thể. Nhưng thân thể tôi tồn tại chỉ để giúp ý nghĩa của tôi vỗ cánh và bay lên. Tôi biết từ cách bạn đang nhìn tôi rằng tôi có thân thể này, rằng bên trái và bên phải tôi được trang trí bằng những sắc màu và tranh ảnh. Nó khiến tôi vui mà cũng khiến tôi bối rối. Ngày xửa ngày xưa, khi tôi chỉ là ý nghĩa, tôi chẳng bao giờ nhận ra rằng tôi còn là một vật thể, và tôi thậm chí còn không có tâm hồn; tôi chẳng là gì hơn ngoài việc là một dấu hiệu khiêm tốn đẩy đưa giữa hai tâm hồn đẹp. Tôi không ý thức được sự hiện hữu của mình, và điều đó đáng yêu làm sao. Bạn có thể nhìn tôi mà tôi chẳng nghĩ ngợi gì về cái nhìn của bạn. Nhưng giờ, khi mắt bạn lướt qua những mẫu tự chúng tôi, tôi thấy như thể tôi có một thân thể - như thể tôi chỉ còn là một thân thể - và tôi thấy rợn khắp người. Okay, tôi thừa nhận: tôi có thích vậy, một chút thôi, và tôi sẽ quen với điều đó, nhưng tôi cũng thấy hơi xấu hổ. Nhưng giây phút điều đó bắt đầu làm tôi vui, tôi muốn vui hơn và việc đó làm tôi sợ. Rốt cuộc tôi tự hỏi mình, Điều gì sẽ xảy ra tiếp đây? Tôi bắt đầu lo rằng thân thể tôi sẽ lấn át tâm hồn tôi và rằng ý nghĩa - ý nghĩa của tôi - sẽ bị dìm sâu trong tôi. Đó là lúc tôi bắt đầu muốn ẩn mình vào bóng tối. Đó là lúc bắt đầu bạn không còn hiểu nổi tôi nữa, bạn sẽ bắt đầu băn khoăn, và thậm chí bạn còn không nhận ra bạn có đọc tôi không, hay chỉ là ngó tôi mà thôi. Đó là lúc mà tôi hãi ngay chính thân thể tôi và ước rằng giá tôi chỉ là ý nghĩa, nhưng tôi cũng biết rằng đã muộn màng rồi. Giờ chẳng có cách nào để quay về những ngày xưa tươi đẹp, những ngày trước khi bạn đến; chẳng thể nào quay lại thuở tôi chỉ là ý nghĩa. Vào lúc như thế này tôi chẳng hoàn toàn ở đây mà cũng chẳng hoàn toàn ở đâu; thay vào đó, tôi bay lượn giữa trời và đất, lưỡng lự. Điều này khiến tôi đau, và tôi cố gắng vỗ về tôi bằng niềm vui thân thể. Tôi muốn thu hút sự chú ý của bạn, nhưng với điều kiện bạn không để ý lắm, vì đó là khi tôi cảm thấy thoái mái nhất. Liệu tôi nên là ý nghĩa hay nên là vật thể? Mẫu tự hay tranh ảnh? Điều đó nhắc nhở tôi, tôi - khoan đã, đừng vội đi… tôi chưa chịu đựng nổi ý nghĩ bạn giở sang trang khác…bạn còn chưa hiểu tôi vậy mà bạn đành bỏ tôi đi sao…

(Dịch từ bài Meaning trong Other Colors của Pamuk)

Cái thú đọc sách

Tiếp tục chương trình Orhan Pamuk, tôi dịch một bài khác trong tập Other Colors. Bài này là The Pleasures of Reading. Tôi đã dịch qua một lượt và đang chỉnh sửa để post dần lên đây. Các bác ném đá thoải mái nhé. Tôi không hay dỗi lắm đâu:)

------------

Cái thú đọc sách

Hè này tôi đọc lại Tu viện thành Parma của Stendhal. Sau khi đọc xong vài trang cuốn sách tuyệt diệu này, tôi dời mắt khỏi cuốn sách cũ kỹ trong tay để ngắm những trang sách ố vàng từ xa. (Cùng một cách thức như vậy, lúc còn bé khi tôi uống món giải khát yêu thích nhất, đôi khi tôi sẽ dừng lại để trìu mến ngắm cái chai trong tay.) Mùa hè này khi tôi mang cuốn sách theo người, nhiều lần tôi tự hỏi tại sao chỉ cần biết cuốn sách ở bên đã thấy khoái như vậy. Rồi tôi tự vấn liệu tôi có khả năng nói về niềm vui thú đó – mà nếu làm vậy mà trước tiên không nói về bản thân cuốn tiểu thuyết thì cũng như nói về tình yêu dành cho người đàn bà tôi đem lòng yêu dấu mà lại không tả nhan sắc cô ấy trước. Đây là điều mà bây giờ tôi gắng làm. (Những ai muốn tách cuốn tiểu thuyết khỏi tình yêu đọc tiểu thuyết nên bỏ qua những ngoặc đơn dưới đây).

1. Khi theo dõi những sự kiện mô tả trong câu chuyện (trận chiến Waterloo, những âm mưu tình yêu và quyền lực trong một công quốc nhỏ), tôi bị choáng ngợp bởi những cảm xúc mãnh liệt. Nguồn cơn niềm hạnh phúc của tôi không nằm trong bản thân những sự kiện mà trong những phản ứng tinh thần và tình cảm chúng khơi gợi. Tôi trải nghiệm những sự kiện như là cảm xúc, một dạng hỗn giác. Tôi trải nghiệm niềm vui tuổi trẻ, ý chí sống, sức mạnh của hy vọng, sự trần trụi của cái chết, tình yêu, và sự cô đơn.

2. Khi thưởng thức sự tinh tế của nhà văn, sức mạnh trong giọng văn, khả năng quan sát, sự nồng nhiệt của ông, cách ông đi thẳng vào tâm điểm vấn đề, và sự sắc sảo của trí tuệ ông, tôi thấy như thể ông thầm thĩ tất cả sự thông thái của ông vào tai tôi, chỉ cho riêng tôi. Dù biết hàng triệu người đã đọc cuốn sách này trước tôi, tôi vẫn cảm thấy – vì những lý do không thể lý giải - trong cuốn sách này có nhiều đoạn, nhiều chi tiết vặt, những điểm tinh tế, những thấu hiểu mà nhà văn chia sẻ cùng tôi và chỉ hai chúng tôi có thể cảm kích. Đến gần như vậy trong trí óc và tinh thần của một nhà văn rỡ ràng dường này giúp tôi tự tin, và nhờ đó, như với mọi người hạnh phúc khác, niềm tự tôn trong tôi dâng trào.

3. Một số chi tiết về cuộc đời nhà văn (sự cô đơn của ông, những thất vọng trên tình trường, và sự thể là sách của ông không được ưa chuộng như ông mong ước) và câu chuyện nhuốm màu huyền thoại về việc viết cuốn tiểu thuyết này (nghe nói rằng Stendhal đã dựa vào một truyện biên niên cổ của Ý và đọc cho thư ký trong vòng năm mươi hai ngày) dường như trở thành câu chuyện riêng của đời tôi.

4. Không phải chỉ có sự tương đồng mà tôi cảm thấy với Stendhal để lại dấu ấn trong tôi; nhiều scene ông kể, những đoạn tả cảnh, những khắc họa của ông về thời kỳ đó (nội thất dinh thự, hình tượng Napoleon, những cái hồ ngoại vi Milan và quang cảnh chung quanh, phong cảnh dãy Alps phản chiếu qua tâm thức thị thành của tác giả, cũng như những lý luận, những vụ sát hại, và những âm mưu chính trị) cũng lưu lại trong tôi. Không như nhân vật của Proust, tôi không bao giờ nhập vào thân thế các nhân vật khác hoặc tin những sự kiện đó diễn ra với tôi. Tôi không hiện diện trong cuốn tiểu thuyết. Nhưng từ đầu tôi đã hưởng thụ sự hứng thú tham gia một không gian hoàn toàn khác thế giới thường ngày của tôi, và tôi săm soi thế giới nội tại của cuốn tiểu thuyết gần như cùng cách thức mà tôi từng săm soi thứ chất lỏng trong chai nước giải khát của tôi. Đó là nguyên do tại sao tôi mang cuốn sách theo mình.

5. Tôi đọc cuốn sách này (Tu viện thành Parma) lần đầu năm 1972. Khi nhìn lại những đoạn gạch dưới và những ghi chép bên lề khi đọc lần đầu, tôi bật cười, một cái cười buồn bã về sự nhiệt tình thanh xuân của tôi. Nhưng tôi vẫn thấy thương cảm cho chàng trai trẻ hồi đó đã cầm cuốn sách này lên và, để trải rộng tâm hồn đón nhận một thế giới mới và để trở nên một người tốt đẹp hơn, đã đọc nó thật háo hức. Tôi yêu quý chàng trai trẻ lạc quan và còn chưa trưởng thành đó, người ngỡ rằng anh có thể nhìn thấy mọi sự, hơn cái người đọc mà tôi đã trở thành. Nên bất cứ khi nào ngồi xuống đọc cuốn sách, chúng tôi là một hội: tôi hai mươi tuổi ngày ấy, bằng hữu Stendhal của tôi, các nhân vật của ông, và tôi. Tôi thích cái hội này.

6. Vì cuốn sách này nhắc tôi về cái con người mà tôi từng là, tôi trân quý cuốn sách này như một vật thể. Cái bìa in ẩu của nó đã te tua, và thỉnh thoảng tôi mân mê cái dải ruy-băng đánh dấu trang. Tôi đã ghi linh tinh trong bìa sau từ cách đây nhiều năm. Tôi cứ tần ngần đọc lại chúng.

7. Theo cách này, niềm vui thú mà tôi có được từ việc đọc sách hòa nhập với việc tôi hân hưởng cuốn sách với tư cách một vật. Đó là nguyên do tôi mang nó theo như một lá bùa hòng mang lại niềm vui cho tôi, ngay cả khi đi đến những nơi mà tôi sẽ không có thời gian để đọc. Nếu ở một nơi nào đó và cảm thấy buồn chán hay bực bội, tôi sẽ mở cuốn sách ở một chỗ ngẫu nhiên, đọc một đoạn, và bình tĩnh trở lại. Đến giờ những trang sách của cuốn này và bìa của nó cho tôi nhiều niềm vui như bản thân ngôn từ. Cuốn sách cho tôi nhiều niềm vui như khi đọc nó.

8. Khi, như thỉnh thoảng tôi vẫn làm trong một buổi tối ở Heybeliada, hòn đảo nhỏ nơi chúng tôi nghỉ hè, tôi ngồi xuống một băng ghế không ai khác đụng tới bên đường và bắt đầu đọc cuốn sách nhờ ánh sáng của ngọn đèn đường, tôi cảm thấy cuốn sách, y như mặt trăng, biển, những đám mây, cây cối, bụi rậm, và đá trên những bức tường, trở thành một phần của thế giới tự nhiên Có lẽ bởi vì được đặt trong một quá khứ xa xôi, cuốn sách dường như tự nhiên và thanh thản hệt như một cái cây hay cánh chim. Nó réo mừng tôi vì thật gần gũi với thiên nhiên, và tôi cảm thấy như thể cuốn sách làm tôi tốt hơn lên, thanh tẩy tôi khỏi những ô trọc xuẩn ngốc của cuộc đời.

9. Trong một phút giây hạnh phúc như thế, khi tôi ngắm nhìn cuốn sách từ một khoảng cách – thật ra không phải ngắm những trang sách ố vàng mà là những hàng cây và biển tối thẫm phía xa hơn – tôi tự vấn lòng mình cuốn sách này có ý nghĩa gì mà lại khiến tôi sướng vui đến thế. Nhận thức rằng hỏi câu hỏi này chẳng khác gì chất vấn ý nghĩa cuộc đời, tôi thấy như cuốn sách mang tôi lại sát gần hơn việc hiểu ý nghĩa đó, đủ gần để có thế nói đôi lời về chủ đề này.

10. Như hết thảy tiểu thuyết vĩ đại, ý nghĩa cuộc đời gắn kết gần gũi với hạnh phúc. Cũng như trong tiểu thuyết, trong cuộc đời cũng có một mong ước chân thành, một rung cảm, một cuộc đua về phía hạnh phúc. Nhưng còn có nhiều hơn thế. Nếu một người muốn phản ánh khao khát đó, rung cảm đó, thì một cuốn tiểu thuyết hay (như Tu viện thành Parma) hết sức phù hợp cho mục đích này. Nói cho cùng một tiểu thuyết tuyệt diệu trở thành một phần không tách rời của cuộc sống và thế giới quanh ta, mang ta lại gần hơn ý nghĩa cuộc đời; nó đến thế chỗ cho niềm hạnh phúc ta có thể chẳng bao giờ tìm thấy trong cuộc sống để trao ta niềm vui sướng xuất phát từ ý nghĩa của nó.

11. Điều làm tôi vui sướng bây giờ là đọc một trang sách trong khi vẫn lưu giữ những ý nghĩ này lẩn quất trong đầu – mặc cho sự thể là tôi bắt đầu cảm thấy như thể niềm vui sướng của tôi đe dọa hủy hoại sự bí ấn của cuốn tiểu thuyết.

Chín ghi chép về bìa sách

Lẽ ra phải viết một entry về bìa sách, vì như ai đó nói cần phải có một entry về bìa sách. Nhưng trong lúc chưa viết được, hoặc chỉ mới đá thoảng qua, thì tại sao không dịch bài Nine Notes on Book Covers của Orhan Pamuk cũng trong tập Other Colors?

Bài dịch đây:

· Nếu một tiểu thuyết gia hoàn thành một cuốn sách mà không mơ về bìa của nó, anh ta là người khôn ngoan, hoàn thiện và thật sự trưởng thành, nhưng anh ta cũng đồng thời đánh mất sư thơ ngây đã khiến anh thoạt tiên trở thành tiểu thuyết gia.

· Ta không thể nhớ về những cuốn sách yêu thích nhất mà không thể đồng thời nhớ lại bìa của chúng.

· Chúng ta thảy đều muốn nhìn thấy nhiều độc giả mua sách vì bìa của chúng hơn và nhiều nhà phê bình thù ghét những cuốn sách viết với chính những độc giả ấy trong đầu hơn.

· Vẽ tỉ mỉ các nhân vật chính trên bìa sách không những phỉ báng trí tượng tượng của tác giả mà còn của độc giả.

· Khi các nhà thiết kế quyết định rằng Đỏ và Đen xứng đáng mặc một cái áo màu đỏ và đen, hoặc khi họ minh họa những cuốn nhan đề Ngôi nhà lam hoặc Lâu đài bằng hình những ngôi nhà màu lam hoặc lâu đài, họ không làm cho ta nghĩ rằng họ trung thành với văn bản mà là ngờ vực liệu thậm chí họ đã đọc những cuốn sách ấy.

· Nhiều năm sau khi đọc một cuốn sách, nếu ta chợt trông thấy bìa của nó, thì ngay lập tức ta được dong về cái ngày xa xưa ấy khi ta cuộn mình trong một góc cùng cuốn sách ấy để thâm nhập vào cái thế giới ẩn giấu bên trong.

· Những bìa sách thành công có tác dụng như những đường dẫn, đưa ta khỏi cái thế giới bình thường nơi ta sống và dẫn lối ta vào thế giới của sách.

· Sự hấp dẫn của một tiệm sách không nằm trong những cuốn sách nó có mà ở sự phong phú của bìa những cuốn sách đó.

· Tên sách như tên người: chúng giúp ta phân biệt một cuốn sách với triệu cuốn tương tự. Nhưng bìa sách thì như mặt người: hoặc chúng ta gợi lại cho ta niềm hạnh phúc ta từng biết đến hoặc hứa hẹn một thế giới diễm tuyệt ta chưa khai phá. Đó là nguyên cớ tại sao ta ngắm bìa sách say đắm như ngắm những gương mặt.

Vĩ thanh: Những ghi chép nhỏ về nước Mỹ

Năm ngoái, sau khi đi Mũi Né về, tôi viết loạt bài The Professor. Xong, bác TQ có hỏi còn vĩ thanh đâu.

Năm nay, nhớ lời bác dặn, tôi thêm vĩ thanh vào loạt bài Vừa đi đường, vừa kể chuyện.

***

1. TỪ. Nếu phải mô tả nước Mỹ bằng một từ, tôi sẽ chọn từ “số lượng”. Nước Mỹ có rất nhiều đất đai: mọi công trình xây dựng ở đây đều rộng rãi, thừa mứa không gian. Nước Mỹ có rất nhiều cây xanh: trên đường từ Portland ra bãi biển Seaside, tôi ngờ rằng tôi nhìn thấy cây nhiều bằng những năm trước đó trong đời cộng lại. Siêu thị Mỹ có rất nhiều hàng hóa: chỉ cần bước vào một siêu thị như Costco chẳng hạn, bạn có thể mua được gần như tất cả những thứ cần tìm. Phần ăn ở Mỹ rất to: để ăn hết một suất ăn, cần hai đến ba người Việt có sức ăn trung bình. Nước Mỹ có rất nhiều người. Nước Mỹ có rất nhiều giấc mơ. Nước Mỹ có rất nhiều mọi thứ…

2. XE HƠI 1. Trừ khi sống ở những thành phố lớn như New York chẳng hạn, rất khó sống ở Mỹ mà không biết lái và không có xe hơi. Chính vì thế, xe hơi không phải để trưng bày độ giàu có mà nó đích thực là, như nó đúng ra là, phương tiện di chuyển. Xe hơi trên đường phố do đó đủ hiệu, đủ hạng, mới, cũ chen lẫn. Trong khi đó, đứng trên đường phố một quốc gia châu Á mới giàu lên như Singapore chẳng hạn, bạn sẽ thấy đa phần là những hiệu xe sang, láng coóng.

3. XE HƠI 2. Việc lạm dụng xe hơi khiến nước Mỹ tiêu thụ quá nhiều năng lượng dự trữ của thế giới.

4. KHU. Hãy nói bạn sống ở khu nào, tôi sẽ nói cho bạn biết bạn là ai. Khi tôi nói tôi ở nhà bạn gần Hyde Park, Chicago, mọi người đều nhận ra ngay đó là khu nhà giàu, không quên thêm rằng nhích thêm một chút về phía Nam thì không an toàn lắm – đó là khu người da đen.

5. CỘT ĐIỆN. Tôi đã rất thích thú khi nhìn thấy những cột điện bằng gỗ, cũ, ở một thị trấn ven biển, cách Portland hơn một tiếng lái xe.

6. [MỘT SỐ] NGƯỜI VIỆT Ở MỸ. Tôi gặp một số đồng nghiệp gốc Việt tại hội nghị. Ngay khi tôi vừa nhận ra họ là gốc Việt, nói thử một câu tiếng Việt thì họ sẽ trả lời bằng tiếng Anh. Những đồng nghiệp Trung Quốc của tôi khi gặp những đồng nghiệp gốc Hoa sẽ ngay lập tức chuyển sang líu ríu bằng tiếng Hoa.

7. KHÁCH SẠN. Lần đầu tiên ở một khách sạn Mỹ, tôi rất ngạc nhiên nhận thấy trong phòng không có bàn chải đánh răng, kem đánh răng, không có dép đi trong phòng, không có két sắt. Thậm chí, khi yêu cầu họ kiếm cho một cái adaptor, thì họ bảo không có, và bảo ra siêu thị mà mua. Rất khác với các khách sạn châu Á. Lần này, rút kinh nghiệm, tôi mang theo mọi thứ cần thiết. Do vậy, thấy khách sạn Mỹ cũng không đến nỗi tệ:).

8. STARBUCKS. Ở Mỹ, Starbucks gần như đồng nghĩa với cà phê. Có thế thấy logo tròn tròn xanh xanh của Starbucks ở gần như mọi ngã tư đường phố. Cà phê hội nghị tôi dự cũng là cà phê Starbucks. Với nhiều người, Starbucks là một thứ cà phê nhạt tọet. Tuy nhiên, có nhiều cách để uống cà phê, và Starbucks là một trong những cách. Cà phê đậm hay nhạt không quan trọng bằng việc chấp nhận có nhiều cách uống cà phê khác nhau.

9. LUẬT PHÁP. Khi tôi kể với một người em họ ở Mỹ rằng tôi phải họp cả ngày lẫn đêm, em tôi ngay lập tức nói như thế coi chừng phạm luật về giờ làm việc. Tôi vội vã đính chính buổi tối chỉ ăn và tán dóc, không phải họp. Một người bạn khác kể rằng kể cả cô phải làm việc 13 giờ một ngày, cô chỉ ghi 12 giờ, còn lại 1 giờ ghi sang ngày sau, nếu không, công ty cô sẽ bị phạt. Có vẻ như ở đây ai cũng biết rõ những quy định của pháp luật liên quan đến mình.

1. VẠCH KẺ VÀNG. Tôi rất thích những vạch kẻ vàng trên những con đường ở Mỹ. Chúng chỉ dẫn rõ ràng về làn đường, nơi đỗ, nơi rẽ trái, rẽ phải. Chúng luôn luôn rất rõ ràng. So với vạch kẻ trắng, trông vạch kẻ vàng mạnh mẽ và quyền lực hơn.

11. CỬ CHỈ QUỐC GIA. Ở nhà, đứng trong bất kỳ đám đông nào, lấy chính mình làm tâm thì trong bán kính 3 mét thể nào cũng có người đang ngoáy mũi, mà người đó rất có thể nằm ngày tại tâm! Ở Mỹ một tuần, một lần đứng trước gương, tôi chợt nhận ra… lỗ mũi mình rất sạch, do đó hoàn toàn không có nhu cầu… ngoáy mũi!