Kafka chọn sách để đọc

Rất nhiều lúc ta băn khoăn không biết cuốn sách tiếp theo nên đọc là cuốn nào. Những lúc đó, có thể tham khảo Kafka. (Nhân đây cảm ơn bạn D. đã lùng cho tôi được Tuyển tập Kafka còn mới cáu từ một nhà sách chuyên bán nước tương và nồi cơm điện:)

Trong thư gửi cho bạn mình Oskar Polak năm 1904, Kafka viết: “Nhìn chung, tôi nghĩ chúng ta chỉ nên đọc những cuốn sách nào làm ta đau nhói. Nếu cuốn sách chúng ta đang đọc không làm ta rúng động như bị giáng một cú vào sọ, thì  đọc nó làm qué gì? Để nó làm ta vui ư, như cách anh nói. Chúa ơi, nếu không có cuốn sách nào hết thì ta cũng vui từng ấy thôi; những cuốn sách làm ta vui ấy thì, cùng lắm, tự ta ta cũng có thể viết được. Cái ta cần là những cuốn sách làm ta chấn động như một sự rủi đau thương nhất, như cái chết của một người mà ta yêu thương hơn bản thân mình, những cuốn khiến ta cảm thấy như thể  ta bị đày vào rừng sâu, xa cách mọi hiện diện của con người, như tự tử. Một cuốn sách phải là nhát rìu bổ xuống cái biển đông cứng bên trong ta. Đó là điều mà tôi tin. ”

Đoạn trên đây trích từ cuốn A History of Reading của Alberto Manguel, là cuốn nằm dưới cuốn Bảo Ninh hôm nọ. Chân dung em nó đây:

Thomas Mann và tình yêu đồng tính không bao giờ thỏa mãn

Bài viết này chôm chĩa từ Facebook của anh Đinh Bá Anh.

"Này, này, tôi nói cho nhà anh biết nhé. Chồng tôi, phải, chồng tôi, Thomas Mann, là nhà văn tiếng Đức vĩ đại nhất của mọi thời đại. Sách của ông ấy bán được nhiều hơn và được đánh giá cao hơn cái tay... Franz Kafka ấy nhiều lần! Anh đã hiểu chưa? Hả?" - Katia Mann

Trên đây là phát biểu của Katia Mann, vợ và là nhà quản lý toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp lẫy lừng của Thomas Mann. Mặc dù là một phụ nữ "ba đảm đang" đúng tiêu chuẩn Đức (phụ nữ 3K: Kinder, Küche, Kirche: con cái, bếp núc, nhà thờ) và tẻ nhạt đến mức không thể tẻ nhạt hơn, song phát biểu của Katjia Mann lại hoàn toàn đúng.

Thật vậy, Franz Kafka không phải là nhà văn hiện đại Đức ngữ được người Đức sùng bái nhất. Hermann Hesse lại càng không. Cũng không phải Elias Carnetti, không phải Robert Musil, không phải Alfred Döblin, không phải Arthur Schnitzler, không phải Friedrich Dürrenmatt, không phải Günter Grass. Mà chính xác là Thomas Mann. Có lẽ chỉ Bertolt Brecht là được sùng bái tương tự, nhưng Brecht không thể so được với Mann về phương diện này do các dính líu chính trị có phần bẽ bàng của ông.

Cuộc hôn nhân của Thomas Mann là cuộc hôn nhân được tính toán chủ động, lạnh lùng và chính xác, y như cuộc hôn nhân của Goethe vậy. Rất cụ thể: Mann cần một người thu vén gia đình, hoàn toàn qui phục và tôn thờ ông, để quản lí cuộc đời ông. Katia là người như vậy. Tất nhiên, để có được Katia thì Thomas Mann vẫn cần phải có một lời tỏ tình, và đấy không thể là một trở ngại. Nói dối - trong đó có việc tỏ tình y như thật - đối với nhà văn là chuyện tự nhiên hơn mọi sự trên đời.

Thực ra, tình yêu duy nhất, nóng bỏng nhất và dai dẳng nhất trong cuộc đời dài cần mẫn của Thomas Mann là tình yêu dành cho các chàng trai vị thành niên. Chỉ có thân thể và tâm hồn của các chàng thiếu niên là thực sự gây cảm hứng cho Mann. Song ông đã dùng ý chí lì lợm của mình để đè bẹp khuynh hướng này khiến nó không bao giờ được phát lộ thành hành động thực tế.

Thực ra, tôi không bao giờ hiểu được giữa Mann và Kafka, ai bất hạnh hơn ai?

Một dự án dang dở

Chỉ vì Kafka. Chính xác là Kafka bên bờ biển. Tôi chắc rằng chỉ vài ngày nữa thôi, cái tên này sẽ làm xao động làng blog, như chim vặn dây cót đã từng. Đầu tiên là em gái Nhị Linh, với lợi thế mảnh mai của mình đã upperhand làm một chuyến ra đi và trở về khi dân tình hãy còn đang ngơ ngác. Rồi đến cô nàng Saigonese xuýt xoa con chim và mưa cá trên cái bìa. (Hiển nhiên đấy là một cái bìa ấn tượng). Rồi sẽ còn nhiều nhiều nữa, chắc chắn như thế. (Tôi đang nhớ đến bạn Linh, nhà Blog học lừng danh của thời đại chúng ta, cũng như anh 5xu, tên lưu manh xuất chúng của thời đại chúng ta.)

Nếu các bạn yêu quý còn nhớ, tôi đã và đang có một dự định lớn lao. Đó là nghiền bằng hết 7 cuốn truyện Việt Nam mà tôi mua vào một ngày chủ nhật đẹp trời cách đây chưa xa. Tôi đã đọc được ¾ cuốn Bóng đè, trọn cuốn Song song và chừng hai chục trang T mất tích thì thình lình bị quẳng vào tay một quả Kafka bên bờ biển.

Đỗ Hoàng Diệu và Bóng đè, bây giờ tôi mới chính thức đọc cô. Không hiểu vì sao xung quanh cô lại có quá nhiều tiếng ồn ào đến thế. Tôi không thấy văn cô “ghê rợn” như những gì người ta đồn đãi. Những tiếng đồn ấy có lẽ phần lớn chỉ căn vào bề mặt văn bản mà không nhận thấy hoặc cố tình lờ đi những ẩn dụ mà cô cất đi dưới những con chữ vặn vẹo. Vâng, tình thực tôi chỉ thấy cô hay vặn vẹo. Cái vặn vẹo người ta thường có những khi phải ngồi cả ngày trong văn phòng hoặc khi mông phải dán vào ghế trên những chuyến xe đò liên tỉnh. Nếu cô không vặn vẹo có khi chúng ta sẽ có một Đỗ Hoàng Diệu tươi tắn hơn và nhờ đó, ít tiếng thị phi hơn.

Vũ Đình Giang (trong Song song) thì không vặn vẹo, nhưng lại hơi cứng, và vì thế không thật sự đáng tin. Nếu so với một cuốn khác cùng đề tài nổi đình nổi đám của Bùi Anh Tấn (nổi vì đề tài, không phải vì chất lượng), rõ ràng Vũ Đình Giang có một cách tiếp cận giàu chất văn học hơn rất nhiều. Dẫu tôi nhận thấy một chút Kafka và kha khá Dos (Tội ác và trừng phạt) trong Song song, thì tôi cũng không thể không nhận thấy anh rất cố gắng vùng vẫy cho ra một thế giới của riêng mình. Tuy nhiên, anh có vẻ không tin lắm vào cách viết của mình, cho nên cái thế giới của anh cũng không rõ nét lắm.

Chỉ với 20 trang T mất tích đã đọc, tôi đã có cảm giác rằng tôi đang được tiếp cận với hàng Việt Nam chất lượng cao. Thì khốn thay, tôi bị quẳng vào tay một quả Kafka bên bờ biển. Kafka, Murakami, Dương Tường - chừng ấy cái tên cộng lại khiến tôi không thể không lật vài trang. Như một cái bẫy, cả ba đã cuốn tôi đi. Dưới sức nặng của cái chăn dày cộp và trong mùi mưa ẩm mục, tôi chìm vào thế giới của Murakami đến bây giờ vẫn chưa thoát ra được.

Khi chưa thoát ra được thế giới của Murakami, thì đọc tiếp bất kỳ ai cũng là một cực hình. Tôi nghĩ là tôi đã đối xử thật bất công với Thuận, và cả Vũ Phương Nghi nữa. Từ tối hôm qua đến hôm nay, tôi đã nâng lên hạ xuống bao nhiêu lần T mất tích và Chuyện lan man đầu thế kỷ. Vậy là cái dự án vĩ đại của tôi đành dang dở rồi. Ít nhất cho đến khi nào tôi trở về.