Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào

1. Ngồi một mình ở bàn ăn buffet sáng, ý là đợi đồng nghiệp ngồi cùng, bỗng dưng thấy một bác lớn lớn tuổi đặt đĩa thức ăn trước mặt, không hỏi han gì. Một phút sau, con gái bác tới, kèm theo hai cháu gái độ ba bốn tuổi tới, kéo ghế ngồi chung luôn. Sau đó, tất nhiên là màn đút ăn, dọa ăn kinh điển.

2. Sân bay, rõ ràng mình chỉ đứng sau một đồng nghiệp một bước chân, nhoáng đã thấy mình đứng sau hai bà cháu. Thôi thì cũng chả đi đâu mà vội. Thế rồi đột nhiên hai bà cháu ấy check in cho những 11 người, cùng một đội quân hành lý kìn kìn xuất hiện, không rõ từ đâu ra. Và tất nhiên là một màn í ới gọi nhau cũng rất kinh điển.

3. Trong buổi sáng rất kinh điển này, tôi chợt nhớ lời Bác dạy: Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào. Tôi yêu đồng bào tôi tha thiết.

Cuối tuần

 + Miền Nam năm nay đợt mát kéo dài, sau Tết mấy tuần vẫn có những buổi sáng chỉ hai mốt, hai hai độ. Nhưng dài mấy rồi thì cũng phải hết, cuộc vui nào cũng tàn, đầu tháng ba đã chính thức chuyển sang mùa nóng. Cái nóng khiến việc tập luyện cuối tuần mất sức hơn. Những tháng mát, sau 6 tiếng chạy núi Dinh và 2 tiếng lái xe về Sài Gòn, tôi vẫn có thể tỉnh táo xem phim, đọc sách, nhưng thứ bảy vừa rồi, về tới nhà tôi chỉ kịp leo lên giường, bật máy lạnh ngủ tới 7 giờ tối. Chưa hẳn đã tỉnh ngủ nhưng nghe tiếng hai bạn nhỏ léo nhéo bên ngoài bàn nhau đặt đồ ăn qua Grab, tôi và roommate mới bò dậy, kéo hai bạn nhỏ ra quán làm vài ly bia craft. Trời nóng chỉ có bia lạnh mới làm tỉnh người. 

+ Sáng chủ nhật, tôi phóng xe tới Nam Thi House dự buổi trò chuyện của anh Cao Đăng về tiểu thuyết Thám tử hoang dã của Roberto Bolano. Anh Cao Đăng vẫn giữ được sự đam mê đáng kinh ngạc với văn chương, sách vở. Bạn MC yêu cầu những người tham dự bằng một từ mô tả mình nghĩ gì hoặc mong đợi gì khi tới dự buổi trò chuyện này. Trong đầu tôi bật ra từ "tỉnh táo". Thật ra từ này có thể hoàn toàn không liên quan gì tới buổi trò chuyện. Chẳng qua trên đường đi, tôi nghĩ rằng thế giới quá insane, người ta mất quá nhiều thời gian vào những tranh cãi không đâu, để giữ cho mình sane/tỉnh táo, cần phải tránh xa những đám đông điên loạn. Làm điều mình thích: đọc sách, xem phim, uống bia, tham gia những buổi trò chuyện khép kín nho nhỏ về những đề tài mình quan tâm chẳng hạn buổi trò chuyện này. Số người tham gia không quá hai mươi. Hầu hết các bạn đều đặt câu hỏi hoặc chia sẻ ý kiến. Có những bạn thật trẻ, chỉ ngoài đôi mươi, nhưng kiến thức thật vững vàng. Nhìn thấy sự đam mê, ham hiểu biết của các bạn, thật vui. 

+ Chiều chủ nhật, đi xem lại Interstellar trên màn ảnh Imax. Lần xem này tôi mới thực sự xem và hiểu bộ phim. Lần xem trước, cách hơn chục năm, trên tivi của một resort, tôi vừa xem vừa ngủ nên chẳng hiểu và chẳng nhớ gì. Chủ đề chính của bộ phim là tình cha con đấy chứ, cứu trái đất, lỗ sâu, không gian bốn năm, chiều .v.v. chỉ là chuyện phụ, tôi nghĩ vậy.

+ Cuối tuần này chẳng kịp đọc xong một cuốn sách nào, chỉ thêm được vài trang của The Possibility of an Island và vài trang đầu của We Do Not Part, cuốn mới nhất được dịch sang tiếng Anh của Han Kang vừa nhận được. Sách muốn đọc nhiều quá, chẳng biết đọc khi nào. 

Điều gì làm ta mỉm cười?

 + Cách đây vài hôm, một bạn làm thơ quen tôi qua FB gửi tặng tôi tập thơ của bạn. Lời đề tặng: Quý mến tặng nhà thơ, dịch giả xxx. Chắc triệu năm rồi mới có người gọi tôi là nhà thơ. Danh xưng này chỉ có lũ bạn đại học của tôi, đám đã từng bị tra tấn bởi thơ tôi, mới dùng mà thôi. Người bạn trẻ này, chắc đã lục lọi gì đó trên internet. Tất nhiên nhiều năm rồi tôi không làm thơ, không làm thơ được nữa, và cũng chưa bao giờ nhận là nhà thơ. Tôi vẫn đứng bên lề quan sát các giọng thơ mới, có một vài giọng thơ rất đáng theo dõi. Sẽ quay lại chủ đề nay một hôm khác. Chủ đề hôm nay là mỉm cười.

+ Tôi có tham gia vài book club quốc tế trên mạng, chủ yếu để theo dõi tin tức. Người tham gia các book club này ở khắp nơi trên thế giới, đa phần lớn tuổi, nhiều người đã về hưu. Rất khác với các book club Việt Nam, nơi đa phần người tham gia rất trẻ, thường ở độ tuổi sinh viên học sinh. Hôm nay, thấy một bạn post nguyên collection của J.M Coetzee, nói đây là tác giả yêu thích nhất của bạn trong số các tác giả đoạt giải Booker. Tôi nhảy vào nói, ơ, tao cũng có collection tương tự, chắc chỉ thiếu một, hai cuốn. Vài phút sau, bạn trả lời, hỏi tôi có phải là người Việt Nam không, bạn đã từng đến Việt Nam hai lần, và từng làm việc với ca sĩ Thanh Lam! Comment qua lại một hồi, hóa ra bạn là người Đan Mạch, đang sống ở Mỹ, từng là người quản lý của Niels Lan Doky  - người từng cộng tác với Thanh Lam trong một vài dự án. Bạn còn chỉ cho tôi nghe Một thoáng Tây Hồ, ha ha. Kết cục là trên đường đi làm, tôi mở album Asian Sessions của Niels Lan Doky ra nghe. Trong album này, Một thoáng Tây Hồ là track thứ hai. Tôi hẹn bạn khi nào tới Việt Nam lần nữa thì có thể gặp và đàm đạo về Coetzee và Thanh Lam.

+ Những chuyện nho nhỏ như vậy làm tôi mỉm cười. Cũng có vài chuyện khác làm tôi mỉm cười nhiều hơn nữa, nhưng chỉ có thể giữ trong lòng hoặc chia sẻ với đôi người bạn thiết.

Bánh mì kẹp và Ocean Vương

Như một số người có thể đã biết, và một số người khác có thể chưa biết, tôi thích ăn bánh mì kẹp. Tôi thích ăn bánh mì kẹp tất nhiên vì cái tổng thể của vỏ bánh giòn, pa tê đậm vị, ngò thơm, đồ chua tất nhiên chua và thịt nguội tất nhiên nguội, nhưng hơn hết tôi thích bánh mì kẹp vì những miếng ớt nhỏ nằm lẩn quất đâu đó. Ai đó sẽ bảo thích ăn ớt thì cứ việc ăn, việc gì cứ phải bánh mì kẹp mới có ớt. Không, vấn đề không phải là vị cay của ớt, mà vấn đề là sự bất ngờ. Mấy miếng ớt xắt, cố thủ đâu đó giữa dưa leo và chả lụa, hoặc giữa mấy sợi cà rốt chua xà nẹo nhau, hoặc tinh tế mắc vào mép trái cọng ngò, ở những vị trí ngẫu nhiên và không thể dự đoán. Ờ, cố nhiên là ta biết ở trỏng có ớt, ta chỉ không biết nó ở đâu. Để rồi, khi ta cắn phập ổ bánh mì một phát, phát đầu có thể chưa thấy gì, nhưng phát thứ hai, hay phát thứ ba, một vị cay thình lình làm ta xé lưỡi, xộc lên óc, rồi vừa nhai vừa hít hà. Sướng là ở đó.

Nói về sướng, trong buổi nói chuyện của Ocean Vương, Ocean có nói ý như thế này khi một bạn hỏi về chuyện hiểu một bài thơ. Khi bạn đọc một bài thơ mà bạn thấy sướng, nghĩa là bạn đã hiểu bài thơ rồi. Chẳng phải bạn đến với thơ ca hay nghệ thuật nói chung là để sướng sao. Bạn không cần phải phân tích được cái sướng, ai đem phân chất một mùi hương (ref: Xuân Diệu)?

Ocean Vương còn nói thế này về việc đọc và viết, khi có một thính giả hỏi bạn ấy viết như thế nào, làm thế nào để biết mình bắt đầu ở đâu và kết thúc ở đâu, là bạn ấy tránh những mẫu hình có sẵn, có mở đầu, phát triển, cao trào, kết thúc, và tìm cách kể một câu chuyện theo cách riêng của mình, có "dấu vân tay" của mình. Quan trọng không phải kể cái gì mà kể như thế nào. Khi đọc cũng thế, một tác phẩm giữ chân được người đọc là một tác phẩm có thể mang đến sự bất ngờ. Cả đọc cả viết đều cần tránh những công thức.

Về sự bất ngờ, ngày xưa Bàn Tải Cân đã viết trong câu thơ trác tuyệt: "Thơ hay ở chỗ bất ngờ". Dĩ nhiên, Bàn Tải Cân sẽ không phải là Bàn Tải Cân nếu câu bát không bất ngờ thế này: "Người hay ở chỗ đêm mơ xuất tình."

Tới đây dừng bất thình lình.

Đi họp phụ huynh

Sáng thứ bảy bị vợ đùn đi họp phụ huynh cho con gái. Vẫn hoàn thành cữ chạy buổi sáng, nhưng thay vì ung dung ăn sáng uống cà phê thì chàng vắt chân lên cổ để đến trường cho kịp giờ. Trường mới của con nội quy khó khăn lắm, con đi học trễ hai phút cũng bị trừ điểm hạnh kiểm, ấy là còn đi xe đưa rước. Sợ đi họp phụ huynh mà trễ bị trừ điểm hạnh kiểm thì nguy. Vì vậy 8 giờ họp 7:59 chàng đã đua tới cổng trường. Vào đến lớp thì tròn 8 giờ, chàng hồ hởi nhủ thầm: giờ có trừ điểm hạnh kiểm tôi bằng mắt! Nhưng hóa ra, cô giáo vẫn chờ các phụ huynh khác, đến 8:15 mới chính thức bắt đầu.

Yên vị rồi, chàng bắt đầu thấy khát. Do 12 km bào cầu Sài Gòn buổi sáng đây. Thường, khi chạy hằng ngày chàng không uống nước, chỉ bù nước sau khi chạy. Sáng nay vội quá, không uống đủ nước rồi. Nhìn quanh, nhìn quất, chẳng có chai nước nào trên bàn. Liếc ra góc phòng, thấy có bình nước chắc dành cho học sinh, nhưng chẳng có cái ly nào cả, chàng đành nuốt nước bọt nhìn cô giáo phổ biến nội quy. Cái này thì chàng biết rồi: không được nghỉ học vào trước hay sau lễ (đã có kinh nghiệm cay đắng khi xin cho con nghỉ học ngày 31/12), không được nhuộm tóc (nhỡ tóc vàng sẵn thì phải báo cáo từ trước), không được xăm (chúng nó xăm vào mông thì kiểm tra kiểu gì), không được mang ba lô (chỉ được mang cặp táp có quai giống ba lô), không được để chai nước trên bàn (con gái báo cáo: con toàn để nước dưới chân bàn, mà công nhận đi rất dễ đá phải)....

Xong phần phổ biến nội quy, cô giáo báo cáo kết quả học tập. Lớp có 31 em, 30 em đạt học sinh giỏi, 1 em loại khá. Chàng lẩm bẩm: chúng mày ăn gì mà giỏi thế, thời của bố mày, trầy vi tróc vẩy mới được trung bình trên tám phẩy nhé, cả khối 12 chỉ mình bố mày được thôi. Đang hồi tưởng quá khứ huy hoàng đồng thời hoài nghi thực chất dạy và học của các cô và các cháu, chàng chợt thấy một vị phụ huynh bàn đầu phát biểu dõng dạc: các cháu học thế là tốt, nhưng sang học kỳ 2 các cháu phải phấn đấu 100% học sinh giỏi. Các phụ huynh khác gật gù tán đồng. Chàng len lét cúi đầu, vẫn nhớ ra mình đang khát.

Xong phần báo cáo của giáo viên chủ nhiệm, sang phần của đại diện hội cha mẹ học sinh. May thay, phần này nhanh, gọn, nhẹ, bởi nội dung chỉ thông báo các khoản tiền cần đóng. Hội nghị nhanh chóng đồng thuận. Ai sao mình vậy, chàng không thắc mắc gì.

Tối hôm trước con gái đã dặn: ba đừng làm cho con bị chú ý đấy nhé. Thế nên, chàng nín thinh suốt buổi, không phát biểu câu nào. Kết thúc buổi họp, ra về, cả hạnh kiểm và đức hạnh của chàng vẫn còn nguyên vẹn.

Tản mạn những ngày AODOYOD

Suốt những ngày ai ở đâu ở yên đó, trời Sài Gòn trong veo. Chỉ số ô nhiễm trên Air Visual thường xuyên xanh ngắt. Trên app, Sài Gòn xanh như Sydney, như Montreal, như London. Chiều chiều, sau giờ làm việc, tôi hay ra ngồi ban công. Nhìn sang các căn hộ khác, cũng có nhiều người ngồi ở ban công, những ban công vốn thường chỉ là nơi phơi quần áo.

Có tiếng đàn piano chập chững từ căn hộ nào đó vọng sang. Trước kia, hiếm khi nghe âm thanh từ hàng xóm. Một phần, có lẽ khu căn hộ này cách âm tương đối tốt, phần khác, khi bận rộn với những âm thanh của riêng mình, ta ít khi nghe được những âm thanh khác từ bên ngoài.

Đêm, côn trùng dường kêu to hơn. Hay có lẽ chúng cũng kêu to như bình thường - chúng chưa từng chịu đựng cảnh bị giam trong bốn bức tường - chỉ có đôi tai ta là nhạy cảm hơn. Có một lần, tôi choàng dậy vào nửa đêm vì tiếng côn trùng inh ỏi, vớ tay lấy điện thoại để ghi âm dàn hợp xướng côn trùng. Sáng dậy xem lại máy, thấy không có bản ghi âm nào cả. Hay ai đó đã thức dậy trong đêm, không phải tôi? Lẽ nào lũ côn trùng không có thật.

Cách đây hai hôm, sáng mới ngủ dậy, vận hết lòng dũng cảm, tôi đi bộ hơn hai trăm mét ra đầu ngõ. Lần đầu tiên sau hơn hai tháng tôi đi xa nhà tới thế. Nhìn tới lui không thấy bóng đồng phục nào, chỉ vài xe tải con chở hàng lao vun vút, tôi dấn thêm một chút, băng hẳn qua bên kia đường, tiến sát tới mé sông. Con sông còn đó, vẫn bồng bềnh chảy, vài cánh chim chao liệng trên mặt nước. Tôi hít một hơi dài không khí mát mẻ buổi sớm mai, rồi lại một hơi dài, một hơi dài nữa. Yên chí dòng sông vẫn còn đó, chưa bị mang đi cách ly tập trung, tôi khấp khởi trở về nhà.

Bạn nhắn tin, nói vừa được đặc cách đi một vòng thành phố. Những bậc thềm trước bưu điện trung tâm nơi khách du lịch thường chen chân check-in, học sinh cuối cấp hay tụ tập chụp ảnh lưu niệm, giờ phủ đầy rêu xanh, các khe đá cỏ mọc lún phún. Giãn cách thêm ít bữa, biết đâu cây mọc thành rừng, thú dữ về trú ngụ, bạn đùa. 

Vài hôm nữa, gặp nhau, ta sẽ nói gì?  Không biết giọng có cất lên thành tiếng, hay lời chưa ra khỏi miệng lại bị nuốt vào trong, như một nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư? 

Chậu hoa trong phòng làm việc

Trong phòng làm việc của tôi có một chậu hoa.

Ngày chưa có chậu hoa, đồng nghiệp bước vào phòng, hỏi dăm ba câu, hoặc bàn luận công việc, rồi đi. 

Một hôm, tôi phát hiện ra mình có quyền đề nghị đặt một chậu hoa trong phòng. Thế là chậu lan được mang đến.

Căn phòng có chậu lan như sáng hơn, nhẹ nhõm hơn. Ai bước vào phòng cũng nhận ra chậu hoa có mặt. Ai cũng trầm trồ. Ai cũng nhắc đến chậu hoa trước khi bàn công việc.

Đều đặn khoảng ba, bốn tuần một lần, những người tạp vụ lại vào phòng thay chậu hoa sắp tàn bằng một chậu hoa mới. Nhờ thế, quanh năm phòng lúc nào cũng có hoa tươi.

Nhưng không còn ai để ý đến chậu hoa có mặt. Đồng nghiệp ghé phòng bàn công việc rồi đi, dĩ nhiên không nhắc gì đến chậu hoa nữa. Họ đã quen thuộc với hiện diện của chậu hoa. Cả tôi, tôi cũng quên phòng mình có hoa.

Nhớ hay quên, thì chậu hoa vẫn ở đó thôi, trên kệ, sau lưng tôi, gần cửa sổ. Có phải vì không được để ý tới mà chậu hoa thôi hiện diện đâu? Có phải vì không được để ý tới mà chậu hoa thôi giúp cho căn phòng sáng hơn, nhẹ nhõm hơn đâu?

Quanh đời ta, thật ra có rất nhiều chậu hoa.

Linh tinh mùa Giáng Sinh

Sáng nay, thứ hai đầu tuần, tôi đi viếng một người đồng nghiệp. Tin anh mất là là một cú sốc cho tất cả những người quen biết. Anh mới ngoài năm mươi, giữ một trong những vị trí cao nhất trong công ty. Anh đang phụ trách một dự án lớn. Hồi tháng 9, khoảng một tuần không gặp anh, email anh cũng không trả lời, cứ nghĩ anh đang bận đi công tác như mọi khi. Sau đó mới biết anh bị chẩn đoán ung thư gan. Anh vừa tiễn cậu con trai lên đường du học mới vài tuần trước đó. Còn nhớ, giữa lúc dự án đang bận rộn, anh nghỉ phép mấy ngày. Anh không nói gì nhưng đồng nghiệp bảo gia đình anh tranh thủ đi chơi cùng nhau trước lúc cậu con trai lên đường. Sáng nay, nhìn di ảnh anh, không khác mấy hình anh vẫn dùng trong các ấn phẩm nội bộ công ty. Cậu con trai học lớp 11, mặt mũi khôi ngô, giống anh như tạc, cả cách nói chuyện.

Đi viếng về, tôi và một anh đồng nghiệp ghé quán ăn trưa. Anh em bảo nhau, sống đấy chết đấy, phù du lắm, thế nên phải bớt sân si. Tôi phục những người có khả năng chửi người khác cả năm trời. Tôi cũng phục những người nuôi mối thù năm này sang năm nọ. Chả phải nói gở, ngày nào đọc tin trên báo, cũng có người đang yên đang lành bị BMW đâm vào người hoặc bị thép trên trời rơi xuống. Có ai đang vui khỏe hình dung ra cái chết của mình đâu. Tranh giành nhau, hận thù nhau, lỡ đạp phải cái cống mà không có nắp lúc mưa to, hay rút tiền trúng cái ATM chập mạch, cũng chết. Xuống tuyền đài còn ai mà ganh đua, bon chen. Sao không buông đi.

Cách đây năm năm, tôi bắt đầu đọc Paul Auster. Chủ đề yêu thích của Paul Auster là tính ngẫu nhiên, sự vô thường. Tất nhiên Auster không dùng chữ vô thường. Chữ này, trong ngôn ngữ nghệ thuật Việt, dường như dính chặt với Trịnh Công Sơn mất rồi. Có một truyện của Auster, đọc lâu quên tựa, hình như Oracle Night, kể chuyện một anh nọ, đêm ra đường đi dạo thì một tảng bê tông của một công trình xây dựng rơi xuống sát chân mình. Anh thoát chết trong gang tấc. Sự kiện ấy vĩnh viễn thay đổi cuộc đời anh. Những gì diễn ra sau đó, tôi không nhớ rõ lắm, nhưng có chi tiết anh ra phi trường, mua một vé máy bay bất kỳ, đi đến một thành phố xa lạ rồi nhốt mình vào một căn phòng nào đó.

Giáng sinh năm nay tôi không còn đọc Paul Auster. Những cuốn gần đây ông làm tôi chán ngấy. Nhưng Auster là một dấu ấn với tôi, đánh dấu thời gian tôi trở lại với tiểu thuyết.

Mùa Giáng sinh năm nay, tôi soi gương thấy tóc mình có vài điểm bạc. Tôi tập thể dục đều đặn, ý thức rõ rằng nếu không tập thì cơ thể có thể phản bội mình.

Tôi phóng xe ra Nhã Nam thư quán, mua toàn bộ những tập thơ trong bộ Việt Nam Danh tác. Điêu tàn, Tiếng thu, Mê hồn ca, Lỡ bước sang ngang, Quê ngoại, Gái quê – Xuân như ý. Tôi ngồi ở Nhã Nam một mình, đọc lại những vần thơ mà phần lớn tôi từng thuộc lòng. Cảm giác đọc thơ từ những ấn phẩm xinh xắn vẫn khác. Sẽ rất vô duyên nếu đọc thơ trên Kindle. Thơ cần một đối xử khác, và với bộ sách này, thơ được đối xử đẹp.

Tôi đọc thơ, và nhớ lại những năm mười sáu, mười bảy tuổi của mình, và nghĩ về tuổi mười bảy của tác giả Điêu tàn, tuổi mười tám hai mươi của hầu hết các nhà thơ thời ấy. Không phải bài thơ nào của họ cũng vượt thời gian, nhưng không khí thơ mà họ tạo ra thời ấy thì vượt thời gian.

Mùa Giáng sinh năm nay, tôi nhìn những đứa con mình đang lớn lên. Tôi dựng cây thông Noel, cùng ba mẹ con đi mua đồ về rồi cùng nhau trang trí. Alpha hí hoáy suốt buổi chiều gói quà cho ba, mẹ, và em Pi. Gói quà cho ba, mẹ, Alpha viết dòng chữ: Ông già Noel kính tặng ba V., mẹ Q. Ông già Noel quả thật rất lễ phép.

Chiều chủ nhật, Alpha và Pi được đi xem liên hoan phim khoa học, có phim về ô tô chạy bằng chanh. Về nhà, Pi mơ màng, nếu trái đất này có thật nhiều chanh, thì tất cả ô tô có thể chạy bằng chanh và sẽ không còn ô nhiễm. Pi đã viết một bài văn ngắn về con chó Lucky đã chết của bác N., kết thúc bằng câu, em rất buồn khi nó chết, em mong nó sẽ sống lại.

Từng mùa Giáng sinh qua đi, những đứa trẻ lớn lên, chúng ta có già đi, nhưng vẫn không thôi lãng mạn và yêu thương.

Giáng sinh an lành.

Taxi

Tôi chả nhớ đích xác lần đầu tiên mình đi taxi là khi nào, nhưng tôi chắc chắn rằng đến bây giờ mình phải có trên hai mươi năm kinh nghiệm đi taxi chứ không ít. Từ khi chưa đi taxi lần nào tôi đã biết taxi là một phương tiện tốn tiền, nhờ vào sách Streamline English. Cái thời tôi bập bẹ tiếng Anh, cả nước học cùng một giáo trình Anh ngữ. À, có thể hai, ngoài Streamline English còn có New Concepts, cả hai đều có những băng cát-sét sang đi sang lại chục lần, nghe tiếng người nói thì ít, tiếng rọt rẹt thì nhiều, đâm ra có một thế hệ nói tiếng Anh mở mồm ra toàn ọt ẹt. Sách Streamline English có một mẩu hội thoại đại khái một cô bảo anh đi taxi đi thì anh kia trả lời tao ếch phải là mi lơ ne. Từ đó tôi hiểu rằng phải mi lơ ne mới đi taxi được, nên dân Việt bây giờ hầu như ai cũng [từng] đi taxi.

Tôi ghét mọi sự khát quát hóa vội vàng, nhưng tôi tin quan sát taxi cho ta biết khá nhiều điều về một thành phố. Ở Brisbane, Úc, các bác tài taxi thường rất lịch thiệp, khách ngồi lên taxi rồi, đợi khách thắt dây an toàn xong sẽ nhã nhặn hỏi, “Where are you travelling today?”. Thời tôi mới sang Úc, do ảnh hưởng của sách Streamline English, nên cứ tưởng họ hỏi mình tính du lịch ở đâu. Mất một thời gian tôi mới nhận ra “travel” không nhất thiết phải là “du lịch” mà đơn giản chỉ là đi. Ở Singapore, tài xế taxi thường là các bác người Hoa già, nói tiếng Anh đậm giọng Hoa, phóng xe rất nhanh, thái độ cũng rất chuyên nghiệp, nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng. Ở New York, giữa hành khách và tài xế, có một tấm kính chắn lên ắt vì tỷ lệ tội phạm cao ở đây, khách và tài xế giao tiếp với nhau thông qua mấy cái lỗ thông hơi . Tài xế taxi ở Mỹ gọi khách bằng sir, lịch sự nhưng không vồn vã, và dĩ nhiên khi xuống xe chớ quên tiền tip. Tài xế taxi ở Thượng Hải hay Quảng Châu thì ưa đổi làn liên tục, hình như triết lý của họ là làm đầy mọi khoảng trống, nên thấy bất cứ khoảng trống ở bất cứ làn nào là lao vào ngay. Triết lý này phù hợp với những người thiếu kiên nhẫn nhưng không thích hợp lắm với hội tiền đình.

Tài xế taxi ở Sài Gòn những năm trước thì có tật ưa để tổng đài kêu rột rẹt, nhưng giờ thì đỡ nhiều rồi. Lên taxi ở Sài Gòn, thường khách là người nói nơi đến, vì các bác taxi Sài Gòn nhìn chung khá kiệm lời. So với taxi Hà Nội chẳng hạn, thì các bác tài Sài Gòn đã ít bấm còi hơn rất nhiều, và nói chung là không có kiểu đá đèn đòi vượt liên tục. Tài xế taxi ở Đà Nẵng và Hội An lái xe lành, dễ thương, tuy nhiên vẫn có tật ưa bấm còi.

Mặc dù vậy, vô địch thủ về bấm còi vẫn là taxi Hà Nội. Các bác tài ở đây cũng rất ít kiên nhẫn, ưa đổi làn, và ưa chạy sát đít xe trước và nhá đèn. Họ cũng tích cực tham gia câu chuyện của khách. Nhiều lúc khách đang say sưa nói chuyện với nhau, chợt giật mình cái độp vì từ ghế trước bác tài hào hứng lên tiếng góp chuyện. Khi không góp chuyện, thì họ có thể gọi điện thoại, có khi còn nhắn tin, hoặc cao hứng cất tiếng hát. Có lần, trên đường từ sân bay về, bác tài của tôi liên tục gọi điện cho ai đó để hẹn điểm đón khách. Tôi bảo anh đang chở khách đây, khi nào khách xuống rồi thì anh hãy lo tìm khách khác chứ. Bác tài nghe chừng rất ngạc nhiên, bảo phải lo trước để khách này xuống thì có khách khác ngay. Anh chăm tăng gia sản xuất thế, vợ con ắt rất vui, riêng khách thì không vui lắm vì sợ anh ủn đít xe trước hay lủi vào con lươn.

Vậy hơn hai mươi năm kinh nghiệm đi taxi có ích gì? Thật ra cũng chẳng ích gì, ngoài việc giúp gõ được vài dòng gọi là mua vui cũng được một vài phút nghỉ trưa.

Hướng dẫn sử dụng trước khi dùng (II)

Hướng dẫn sử dụng trước khi dùng (I)

Ghi trên một cây cầu vừa mới xây: Đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên.

Ghi trên hầm vượt sông: Cấm cá lòng tong bơi vào làn dành riêng cho cá tra.

Ghi trên ngọn cổ thụ trong thành phố: Dành riêng để mơ giấc mơ của những vòm cây.

Ghi trên tiếng chim hót buổi sáng: Đừng hót, dưới ấy đã có ná.

Ghi trên một cuốn từ điển: Nếu quý vị cần tìm tính từ, xin vui lòng tra cứu cuốn bên cạnh.

Ghi trên dàn đồng ca: Biết rồi, khổ lắm, hát mãi.

Ghi trên đoàn tàu cao tốc: Vui lòng không sử dụng nhà vệ sinh khi tàu vào ga.

Ghi trên laptop của một sử gia: Những thứ đã lưu vào ổ cứng không bao giờ có thể xóa hoàn toàn. Những thứ không lưu vào ổ cứng vẫn sẽ được ghi nhớ ở nơi khác.

Ghi trên một dự án khu vui chơi giải trí 1 tỷ đô: Khi ta ở chỉ là nơi đất ở/ Khi ta đi đất cỏ mọc um tùm*.

Ghi trên mảnh sành: Nhẹ tay, hàng dễ vỡ.

Ghi trên một tờ báo: Báo rách phải giữ lấy lề.

Ghi trên trái sầu riêng: Thích hợp để ăn trong phòng lạnh, nên giữ vỏ lại để tuyên truyền chống HIV-AIDS.

Ghi trên một cái lưỡi: Món này không dùng kèm với răng, có thể hợp tương cà nhưng tuyệt đối kỵ ớt.

Ghi trên bao cao su đã qua sử dụng: Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

* Thơ Chế Lan Viên: Khi ta ở cũng là nơi đất ở/ Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn

Trước mặt có gì?

Đi làm việc trở lại sau lễ thật uể oải. Trên đường đến công ty, mắt cứ muốn díp cả lại, đang từ nghe Bach chuyển vội sang Linkin Park cho nó máu. Vào văn phòng, mở núi email ra vừa đọc vừa ngầy ngật, cà phê bao nhiêu cũng không tỉnh. Đó là hậu quả của mấy ngày nghỉ, nghỉ thì có nghỉ nhưng thức khuya nhiều hơn. Đã nhiều năm nay cứ lễ lạc là tôi tránh xa mấy vụ đi chơi, chả dại mang đầu cho chúng chém, dã man còn hơn 10/59, đấy là chưa kể phải thưởng thức món đặc sản kẹt xe. Ở nhà, vì biết rằng sáng hôm sau không phải đi làm, nên thức khuya hơn để đọc sách báo, xem ti vi tẹo và dĩ nhiên để làm cả một số thứ khác:), chẳng hạn vào internet! Ngày cuối cùng của đợt nghỉ, bạn Pi có thành tích lôi một chai nước hoa ra và đổ sạch lên ghế sofa. Kinh khủng, cứ như có 20 người cùng xức nước hoa trong nhà cùng lúc. Sài Gòn 37 độ.

Nhờ mấy ngày nghỉ, tôi đọc gần xong Hồi ký không tên của Chánh Trinh Lý Quý Chung. Nhưng hôm nay tôi định nhắc tới một cuốn khác, cũng có chuyện đổ nước hoa, nhưng mà là đổ nước hoa lên người chết rồi!

Kết thúc cuốn tiểu thuyết Cuộc sống ở trước mặt, mặc dù cậu bé Momo đã đổ bao nhiêu nước hoa lên xác Madame Rosa, thì người chết vẫn không thể tỏa hương được mà buộc lòng phải tỏa ra mùi xác chết. Nếu không thế thì người ta chắc vẫn chưa phát hiện ra Madame và Momo vẫn có thể còn được ở bên cạnh bà. Nằm bên cạnh Madame nồng nặc mùi tử khí trộn lẫn với mùi bao nhiêu chai nước hoa mà Momo đã dốc lên đấy, Momo hãy còn nhận xét rằng cuộc sống có mùi vị gì đâu. Cái nhận xét ấy ngậm ngùi như chính tên tác phẩm: Cuộc sống ở trước mặt. Cuộc sống có ở trước mặt không khi ở những trang cuối cùng của tiểu thuyết, hai nhân vật chính, người thì chết rã, người thì, cái cậu bé mười tuổi à không mười bốn tuổi đấy, biết sẽ lang thang ở cái xó xỉnh nào của Paris, rồi có đến lúc cậu phải “tự thân vận động” như mẹ cậu đã từng không? (“Tự thân vận động” là một trong những “thuật ngữ” của Momo, trong truyện này có nghĩa là… Nếu biết mẹ cậu là gái đĩ, có lẽ không cần giải thích gì hơn.)

Với cái kết đó, cuộc sống chắc chắn không ở trước mặt, còn ở đâu thì tôi không biết. Có khi nó chẳng ở đâu cả. Lại dẫn lời Momo: “Cuộc sống, nó không phải là thứ dành cho tất cả mọi người”. Và nữa, làm gì có sự công bằng trên thế giới này, khi mà “có những người có tất cả mọi thứ, từ xấu xí, già nua, đến nghèo khó, bệnh tật [như Madame Rosa] trong khi có những người chẳng có gì.”

Những ngày tôi đọc Cuộc sống ở trước mặt là những ngày bận rộn. Thời gian trước đây, một tuần tôi đọc trung bình ba bốn cuốn sách các loại, còn thời gian này tôi thường đọc nhiều quyển cùng một lúc và hầu như cuốn nào cũng chừng vài chục trang là bỏ dở. Thế mà, mỗi ngày vài chục trang, tôi không bỏ Cuộc sống ở trước mặt để nhảy sang những cuốn khác. Cuốn tiểu thuyết này không có một cốt chuyện hấp dẫn hay những tình tiết giật gân, nó chỉ có một thứ mà rất nhiều cuốn khác, đặc biệt là những cuốn best-seller không có: văn chương đích thực.

Đọc Cuộc sống ở trước mặt, bên cạnh tận hưởng hạnh phúc của việc thưởng thức một thứ văn chương hảo hạng, ta còn có thể hạnh phúc khi nhận ra rằng mình không phải có những thứ mà Madame Rosa của Momo có.

* Cuộc sống ở trước mặt, tiểu thuyết của Romain Gary, Nhã Nam & NXB Hội Nhà Văn 2010, Hồ Thanh Vân dịch.

Entry liên quan: Sắp xếp cuộc đời, Kể lăng nhăng về chuyến đi chơi.

Hướng dẫn sử dụng trước khi dùng

Ghi trên cuộn giấy ở các nhà vệ sinh công cộng: Tồn tại hay không tồn tại, đó là vấn đề.

Ghi trên thẻ ATM: Thẻ này không có chức năng cách điện.

Ghi trên con mực khô: Sau khi nhai có thể đổi năm bã lấy một bao cao su.

Ghi trên mõm chó bec-giê: Chỉ cắn khi có hoặc không có nhân chứng.

Ghi trên thức ăn đóng hộp dành cho mèo: Nếu nuôi mèo, hãy nuôi ít nhất hai con, để tránh lãng phí thức ăn trường hợp một con biến mất.

Ghi trên tô cháo lòng: Để gió cuốn đi.

Ghi trên mũ bảo hiểm: Để tránh trầy xước, tránh sử dụng khi đi ngang khu vực có nhiều cần cẩu.

Ghi trên tiếng khóc than: 300.000 – 1.000.000 đồng giờ, tùy cường độ âm thanh và mức độ biểu cảm.

Ghi trên một dòng sông: Không thể tắm hai lần ở đây, vì có thể bị ghẻ lở sau lần tắm đầu.

Ghi trên tiếng còi xe: Xin chào nhau giữa con đường/ Mùa xuân phía trước đoạn trường phía sau.

Ghi trên sự thật: Được miễn thuế tiêu thụ đặc biệt khi mua hàng xa xỉ.

Ghi trên bản đồ nước Lào: Tại đây không có đảo.

Ghi trên ca khúc Trịnh Công Sơn: Cẩn thận. Nghe xong có thể thành trí thức.

Ghi trên văn bằng tiến sĩ: Có thể dùng thay thế dụng cụ leo núi.

Ghi trên cửa hàng dược phẩm: Ở đây chỉ bán thuốc theo thư tay bác sĩ.

Ghi trên lời nói dối: Không cần phải hướng dẫn gì thêm.

Một câu hỏi nhỏ có lời đáp

Khi nói, không có câu hỏi nào là câu hỏi ngớ ngẩn, là khi người ta muốn khuyến khích người ta đặt câu hỏi. Tại sao phải khuyến khích đặt câu hỏi? Tới đây, thì chúng ta đã có một câu hỏi rồi. Có một câu hỏi, thì phải nghĩ cách tìm ra câu trả lời. Tất nhiên, sẽ không có câu trả lời nào nếu như không có câu hỏi được đặt ra. Và tất nhiên, nếu không đặt câu hỏi, thì không phải nhọc công ngồi nghĩ câu trả lời. Thế thì, tại sao phải khuyến khích đặt câu hỏi? Và tại sao các vị La Hán chùa Tây Phương phải chau mặt?

***

Tôi vừa đọc xong lời giới thiệu, lời cảm ơn và một số bài phỏng vấn của Nguyễn Đức Tùng trong Thơ đến từ đâu? Cả tập sách chỉ nhằm trả lời một câu hỏi, nhưng không có nghĩa đọc xong tập xong tập sách sẽ có lời giải đáp. Dù gì, thì người hỏi đã nỗ lực hỏi và người trả lời đã nỗ lực trả lời. Trong phần cảm ơn, Nguyễn Đức Tùng có cảm ơn các cô hàng cà phê Hà Nội Sài Gòn New York Vancouver vì đã không tính tiền chỗ ngồi khi tác giả làm việc tại quán cà phê. Tôi cũng hay làm việc tại quán cà phê, cái môi trường đầy tiếng ồn đấy hóa ra lại là chỗ làm việc tốt, vì những tiếng ồn không định hướng có thể giúp người ta tập trung hơn.

***

Tuy nhiên, làm việc tại quán café và đọc một cuốn sách khi có một người nheo nhéo bên tai là hai chuyện khác nhau. Tiếng ồn do một người nheo nhéo bên tai gây ra thuộc loại tiếng ồn có định hướng, nhất là khi người đấy gọi đích danh người đang đọc sách với những câu hỏi hết sức cụ thể và không chịu buông tha người đọc sách cho đến khi có câu trả lời. Ví dụ một số câu hỏi như thế này: Ba ơi, mặt trăng có mắt không? (Chắc là không.) Ba ơi, tại sao hoàng từ cưỡi ngựa? (Vì hoàng tử không có xe máy). Ba ơi, tại sao Bạch Tuyết nằm trên giường của bảy chú lùn? Sao Bạch Tuyết không nằm trên giường của Bạch Tuyết? (Vì sẽ có lúc người ta buộc phải nằm giường của người khác). Vì lẽ đó, người đọc sách đọc những cuốn dễ hiểu hơn, chẳng hạn Thơ đến từ đâu, khi có người léo nhéo bên cạnh, và đợi đến lúc người léo nhéo đi ngủ để đọc những cuốn cần tập trung hơn, chẳng hạn Catch 22 – một cuốn đầy những trò lòng vòng và những sour jokes.

***

Người léo nhéo kia tất nhiên là bạn Alpha, ba tuổi rưỡi và đầu óc đang tràn ngập những câu hỏi liên tu bất tận. Mà, hình như, ai lúc ba bốn tuổi cũng có khả năng đặt câu hỏi liên tu bất tận. Khả năng này bị mai một khi người ta lớn lên, không hẳn vì người ta đã biết quá nhiều, mà có khi vì người ta ngần ngại rằng câu hỏi của mình ngớ ngẩn. Tất nhiên, không ai muốn một chàng sinh viên hai mươi hai mấy tuổi hỏi những câu hỏi như một đứa bé ba tuổi; nhưng tất nhiên, các giáo sư hẳn cũng rất buồn nếu như giảng bài xong mà không thấy sinh viên hỏi gì.

***

Cũng có những chỗ những nơi, câu hỏi không được khuyến khích, và người được đặt câu hỏi không thích được hỏi một chút nào, nhưng đấy là một đề tài hoàn toàn khác. Liệu có nên đặt câu hỏi tại sao người ta không thích được hỏi không?

***

Có những câu hỏi không lời đáp chẳng hạn như câu hỏi đã khiến các vị La Hán chùa Tây phương chau mặt đến tận bây giờ. Có những câu hỏi câu trả lời đến thật nhanh và tình cờ: Cách đây ít lâu, tôi từng băn khoăn tự hỏi ở Trung Quốc người ta có sản xuất hoa trái giả không. “Hoa trái” là từ trong ngoặc kép. Câu hỏi này ắt không phải câu hỏi lớn nên không cần chau mặt lâu lắm, chỉ cần lên mạng đọc tin một tí là có câu trả lời. “Hoa trái” giả không những có, mà còn rất nhiều, và hoàn toàn có lý do để tin rằng thể loại hoa trái giả này đã có mặt ở Việt Nam. Vì thế, thận trọng với “hoa trái” Trung Quốc và hoa trái Trung Quốc không bao giờ thừa, nếu biết rằng có những trái cam hay táo xuất xứ Trung Quốc sau ba tháng trưng bày vẫn tươi nguyên như vừa mới hái.

Vẫn ngắn

* Sáng nay, đột nhiên nhận được điện thoại của một đồng nghiệp người Mỹ lâu không gặp. Cậu này cũng ở Sài Gòn thôi, nhưng lần cuối cùng gặp nhau đã hơn năm. Chúng tôi không thật sự thân, nên rất ít khi gọi điện. Vì vậy, khi thấy tên cậu ta hiện lên điện thoại, tôi ngỡ là có chuyện gì. Rất nhanh tôi nhận ra cậu ta gọi vì tôi trót để câu này trên status của tôi trên Facebook "I just could not resist the impossible sorrowness that I felt moved over me". (Tôi không thể nào kháng cự nỗi buồn bất khả mà tôi cảm thấy tràn ngập lòng tôi). Cậu bạn kia lo lắng, không biết chuyện gì đã xảy ra với tôi. Vì thế, cũng rất nhanh, tôi đã phải vừa cười vừa giải thích với cậu bạn kia rằng tôi chẳng buồn việc gì cả, tôi chỉ đang đọc một số truyện ngắn tiếng Anh và tự nhiên nổi hứng bắt chước nhà văn kia viết một câu chơi!

* Cái hồi hai mươi tuổi, tôi có viết một cặp bài thơ về Nỗi buồn và Niềm vui. Bài Nỗi buồn được khá nhiều người copy trên mạng, có khi còn quên ghi tên tác giả. Bài Niềm vui tôi bỏ đâu rồi kiếm không ra, nhưng tôi nhớ có mấy câu như thế này :"Mỗi sáng tôi dắt xe ra cổng/ Khóa cửa, đi, và chờ đợi những bất ngờ/ Dẫu biết, đợi, bất ngờ không còn thú vị/ Nhưng bất ngờ có thể hóa ra thơ/ Tôi đợi một người không quen tặng tôi hoa/ Một người không thân vỗ vai, tầm phào ba chuyện/ Niềm vui không uẩn hình phù phiếm/ Để được là mình bối rối giữa tin yêu".

* Như rất nhiều bạn đã biết, tôi thích được tặng sách. Ai đó bất ngờ hoặc không bất ngờ tặng tôi sách tôi đều rất vui. Nhưng đôi khi những câu được đề tặng trên sách lại là những câu "chết điếng" người. Nhớ có lần, một bạn mà ai cũng biết là bạn nào đấy, gửi tôi cuốn sách, với lời tặng "Cảm ơn vì deep petting" thế có chết không chứ. Nguyên do chỉ vì tôi đọc bản thảo của bạn, thấy chú thích chữ deep petting không chính xác nên email cho bạn biết. Chả là vì tôi đã đọc nguyên một cuốn về Sex and Sexuality và nhờ chăm đọc truyện erotic bằng tiếng Anh nên vốn từ của tôi về lĩnh vực này rất dồi dào:) Lần gần đây, được tặng Những mối tình nực cười, người tặng ghi "Tặng Goldmund, người luật sư yêu sách nhất mà tôi từng biết". "Yêu sách nhất", hừ! (Chú thích thêm, người tặng không phải là dịch giả!)

* Nhân ở bên blog bác cú vọ có nhiều người quan tâm đến tiếng Việt, tôi quảng cáo luôn các bác lọ mọ ở đây có nhiều trao đổi thú vị lém:)

Không mong trúng số

Tôi là người chưa bao giờ may mắn trong các trò chơi mang tính chất may rủi. Tôi không bao giờ mua vé số, vì tôi biết mình không bao giờ trúng, dẫu là giải ai ủi. Trong các trò bốc thăm may mắn ở công ty hoặc các sự kiện khác, tôi không bao giờ trúng giải. Cũng vì vậy mà tôi thường không điền vào các phiếu bốc thăm trúng thưởng ở các cửa hàng và siêu thị - một trò tốn thời giờ.

Thật ra, tôi không bao giờ cầu mong mình là người may mắn trong những trò chơi như vậy cả. Tôi nghĩ nếu vận may có thể rơi vào tôi, thì vận rủi cũng có thể rơi vào tôi, mà sự rủi ro có vẻ bây giờ càng ngày càng nhiều. Đi ra đường, người ta không biết có thể bị cây ngã vào đầu hay bê tông rơi vào xe lúc nào. Con cái đi chơi chẳng biết khi nào có thể bị điện giật, sập hố ga hay xe ben đâm phải. Cuộc sống đô thị, lẽ ra chủ yếu phải đem lại cho người ta niềm vui thông qua những tiện nghi của nó, có vẻ như đem lại nhiều hơn cảm giác bất an.

Tôi đọc tin này với ít nhiều bàng hoàng. Đây là con đường mà tôi thường xuyên qua lại. Tôi cũng có một bé trai 2 tuổi, và đi cùng một hiệu xe. Sẽ ra sao nếu đó là tôi?

Ở những đô thị phát triển và văn minh, nếu bê tông rơi vào đầu, người ta sẽ coi đó là rủi ro. Còn ở ta, có lẽ nên coi việc bê tông không rơi vào đầu đã là may mắn. Nhưng khi chúng ta buộc phải coi những điều bình thường, chẳng hạn như quyền được sống an toàn, là một ân huệ cuộc sống, thì có lẽ cuộc sống của chúng ta đang bất thường.

Một chút nói thêm về cách giật tít của Vnexpress “Bê tông 4 tấn đè bẹp xe Civic ở hầm dẫu cầu Phú Mỹ”: Tôi nghĩ đây là một cách giật tít thiếu lương thiện, nếu không nói là phi nhân tính. Tai nạn xảy ra, nguyên một gia đình bị thương nặng, trong đó có một bé trai 2 tuổi. Họ có qua khỏi không? Những người còn lại trong gia đình sẽ đau khổ, vật vã như thế nào? Nếu qua khỏi, tai nạn ấy sẽ để lại dấu vết gì trong cuộc đời của họ? Tôi không mong báo chí sẽ nghĩ xa đến thế, vì họ chỉ làm việc đưa tin. Khách quan và thỏa mãn những kẻ hiếu kỳ. Nhưng làm ơn, làm ơn hãy giật tít rằng có ba người bị thương nặng trong một vụ tai nạn, chứ đừng rằng một chiếc xe Civic bị đè bẹp. Từ bao giờ thì xe quan trọng hơn người?

Không giống nhau

Cho nó thành series, sau Không tập trung, Không kết nối, hôm nay đến lượt Không giống nhau. Ngày mai chắc là Không còn gì.

***

Nhân ngày ở một số phần ở Việt Nam đang có rất nhiều nước, thậm chí quá nhiều nước, thường gọi là lũ, có bạn đăng [trên FB] một kết luận khoa học rằng không bao giờ có hai giọt nước giống nhau cả. Kết luận này cho thấy câu ví von “giống nhau như hai giọt nước” thật ra là láo toét.

Nhiều năm trước đó, nữ thi sĩ Ba Lan Wislawa Szymborska, trong bài thơ đã trở thành kinh điển Không thể có hai lần cũng đã ý nhị chỉ ra rằng “không có hai nụ hôn/hai ánh nhìn giống hệt”. Nụ hôn lúc 7 giờ sáng sẽ khác với nụ hôn lúc 7 giờ một phút sáng, cho dù nó có thể được tiến hành trên cùng một khách thể, vì nụ hôn lúc 7 giờ một phút sáng không thể có được sự náo nức pha lẫn băn khoăn của nụ hôn một phút trước đó – cái nụ hôn còn nồng nàn vi khuẩn của cả một đêm túng tù (lẽ ra là tù túng, nhưng đảo ngược cho nó xuôi tai). Ấy là chưa kể không thể lặp lại một cách chính xác cường độ, trường độ, giác độ, biên độ, vô độ của nụ hôn thứ nhất. Không thể có hai nụ hôn giống nhau. Và, nói tóm lại, không có cái qué gì xảy ra đến hai lần. Nữ sĩ Szymborska do đó mới hạ một câu kết: Mình khác nhau như hai giọt nước trong veo. Câu thơ của Szymborska đi trước kết luận khoa học kia mười mấy năm ánh sáng.

***

Hai bạn Alpha và Pi cách nhau một tuổi, chính xác là 13 tháng. Cậu em sinh nhật tháng 9, còn cô chị sinh nhật tháng 8. Cho đến bây giờ, hai cô cậu cân nặng xem xem nhau, mặc dù Pi vẫn còn thấp hơn Alpha một tí. Tuy cũng có lúc gấu ó với nhau, nhưng nhìn chung hai bạn chung sống hòa bình: thích chơi cùng một thứ đồ chơi, ăn cùng thứ thức ăn, thích được giỡn theo cùng một kiểu. Nếu như ba bạn giả vờ trèo lên lưng một bạn thì bạn kia cũng đòi y chang như thế, nếu không sẽ kêu la ầm ĩ. Nói chung hai bạn còn ở giai đoạn thích giống nhau hơn là thích khác nhau. Hai bạn đang là trẻ con mà. Chứ người lớn thì luôn có nhu cầu chứng tỏ/tìm kiếm sự khác biệt. Hôm nọ cụ thân sinh hai bạn đi gặp bác TQ mặc áo xanh kẻ, bác TQ cũng mặc áo kẻ xanh, đã thấy nhột nhột. Phải bác TQ báo trước bác ấy mặc áo xanh cụ đã mặc áo đỏ cho nó khác:)

***

Có trường đại học nọ sau khi cột thêm chữ “quốc tế” vào mình bỗng dưng buộc sinh viên phải mua đồng phục do chính hiệu trưởng thiết kế vì đấy là “biểu tượng tốt đẹp trong giới đại học quốc tế”. Sau khi báo chí lên tiếng ông hiệu trưởng chuyến sang khuyến mãi: mua đồng phục được tặng nón và túi du lịch. Phản ứng tình thế của ông hiệu trưởng chỉ tạo thêm đối thủ cạnh tranh cho các siêu thị, chứ vấn đề cơ bản vẫn còn nguyên: sinh viên đến trường sẽ vẫn phải mặc cái “biểu tượng tốt đẹp trong giới đại học quốc tế” ấy. Chưa thấy ai tính nguồn thu của trường từ việc bán “biểu tượng tốt đẹp” sẽ là bao nhiêu, cũng chưa thấy ai đo đếm xem việc yêu cầu sinh viên đồng loạt mặc “biểu tượng tốt đẹp” có tác dụng gì đến óc sáng tạo, tư duy độc lập của sinh viên. Hay những từ vừa nhắc đến là hàng xa xỉ?

Mà thôi, có lẽ, chúng ta không nên chỉ trích ông hiệu trưởng nọ. Dù gì thì ông chỉ bắt sinh viên của ông, những người tự nguyện nộp đơn vào trường ông mặc đồng phục, nếu không thích họ vẫn có lựa chọn là không vào trường này mà vào trường khác. Không phải trường nào cũng yêu cầu đồng phục. Vả lại, đồng phục về quần áo cũng chưa phải là điều đáng sợ nhất.

***

“Vì sao hỡi thời gian nghiệt ngã
người cứ khuấy đảo lên một nỗi âu lo
người đang tồn tại ư? - vậy là người sẽ phải trôi qua
người đang trôi qua – đó là điều tuyệt diệu
Chúng ta ôm nhau, miệng cười
cố tìm ra điều thân thiện
dẫu rằng ta biết
mình khác nhau như hai giọt nước trong veo”

***

Càng đọc Đường về nô lệ lại càng thấm thía. Có lẽ hôm nào sẽ làm một entry về những cuốn sách như là dấu ấn cuộc đời.

Trên bàn bên kia có rượu vang

Tôi ăn tối một mình trong một quán nhỏ, ở một tỉnh nhỏ, ở Đức. Các bàn đều có người ngồi, nhưng quán không ồn, vì ai cũng nói khẽ. Vì đi một mình, tôi được sắp ngồi ở cái bàn tròn nhỏ nhất của quán, gần nơi máng áo khoác.

(Trích Trên bàn có hoa cúc – Đoàn Minh Phượng)

***

Chuyện này xảy ra hôm qua:

Tôi ăn trưa ba mình trong một quán không lớn, cũng không nhỏ, ở một thành phố lớn, ở Việt Nam. Hầu hết các bàn đều vắng, và quán lại ở dưới hầm, nên khi chúng tôi mới vào quán khá yên tĩnh. Vì quán ít người, nên chúng tôi có thể ngồi đâu tùy thích. Tôi chọn một bàn dành cho bốn người ở giữa quán. Khi ngồi ăn một lúc rồi tôi mới nhận ra đây là sai lầm. Lựa chọn tốt hơn có thể là một bàn trong góc, khi đó, khả năng những người bạn không thích ngồi bàn kế bên sẽ giảm đi đáng kể. Thường chỉ khi hậu quả xảy ra rồi, người ta mới biết lựa chọn của mình có đúng hay không.

Ba người chúng tôi, tuy đều tiềm tàng khả năng nói to, nhưng câu chuyện của chúng tôi chỉ vừa đủ nghe: quán yên tĩnh, nhạc nhẹ nhàng, chúng tôi không có nhu cầu gào vào tai nhau hoặc vào tai người khác. Nhưng người khác dường như có nhu cầu gào vào tai chính tôi: bàn kế bên lúc ấy đã có bảy tám hay chín người. Tôi nhận ra trong số đó một nam ca sĩ tương đối có tiếng. Anh này có một giọng hát mà tôi hay đùa là phều phào, thiếu sinh [thực] khí. Dù sao, anh cũng là người đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên nhất trong đám thực khách bàn bên.

Vì là ăn trưa, mỗi người trong chúng tôi đều sẽ quay lại văn phòng tiếp tục làm việc, nên chúng tôi không gọi rượu hay bia. Bàn bên kia gọi rượu vang.

Chúng tôi nói chuyện về công việc, nhà cửa, những dự án sách vở. Nhưng, tôi không tập trung được cho lắm, vì trong khi hai bạn tôi quay lưng với bàn bên kia thì tôi lại nhìn thẳng, nên dù muốn dù không họ cứ đập vào mắt tôi. Tệ hơn, những âm thanh phát ra từ bàn họ cứ dội vào tai tôi, chói lói. Họ cười nói, họ trêu đùa như thể trong quán chỉ có họ. Họ đứng dậy cụng ly chan chát, côm cốp, như thể họ đang uống bia hơi ở vỉa hè Hà Nội hay bia tươi trong những vườn bia Sài Gòn. Những ly rượu vang mỏng mảnh cứ như chực vỡ.

Những ly rượu vang chỉ chực vỡ chứ chưa vỡ, còn cái tinh tế, thanh lịch trong văn hóa rượu vang phương Tây chắc đã vỡ rồi, tại đây, trong một nhà hàng ở Sài Gòn, ở Việt Nam.

Chuyện của Teen

1.

Teen có facebook. Dưới nickname của mình, Teen đề “strange ‘n’ complicated”. Mấy chữ này dịch ra tiếng Kinh là “lạ và phức tạp”. Teen được học tiếng Anh từ nhỏ. Bây giờ Teen đã có thế đọc được truyện bằng tiếng Anh. Teen thích chêm tiếng Anh khi nói chuyện với mọi người. Thỉnh thoảng, Teen viết ngoằn ngoèo vài câu tiếng Anh trong tập vở của mình.

Mẹ Teen không có facebook. Mẹ Teen càng không biết tiếng Anh để hiểu con viết gì. Mẹ Teen khổ tâm về chuyện đó, vì dạy con gì cũng được, nhưng đụng đến tiếng Anh thì chịu thua. Mỗi khi đến kỳ đóng tiền cho các trung tâm ngoại ngữ, mẹ Teen lại thở dài.

Từ lâu rồi, mẹ Teen chỉ ăn sáng ở nhà, chủ yếu bằng mì gói. Ăn ngoài vừa đắt, vừa không hợp vệ sinh, mẹ Teen bảo thế. Sáng, mẹ Teen dậy sớm, ngoài việc ăn sáng còn phải chuẩn bị đồ ăn mang theo. Trưa, mẹ Teen ăn đồ ăn nguội, vì công ty không trang bị lò vi sóng. Mẹ Teen bảo đồ ăn giữ trong cà mèn vẫn còn ấm. Ăn trưa bên ngoài, bây giờ ít nhất 20.000 đồng một suất.

Học phí tại các trung tâm ngoại ngữ tương đối có tiếng, bình quân tháng hơn triệu bạc. Thoạt đầu, Teen học Việt Mỹ, sau đó chuyển sang SEAMEO, rồi Teen chê SEAMEO đòi quay lại Việt Mỹ. Chỗ nào thì học phí vẫn hơn triệu bạc một tháng.

Teen đi học. Đầu đeo băng đô, vai mang túi xách không có hình Hannah Montana, tay cầm di động, trông Teen sành điệu như bao teen khác. Teen vào lớp, xí xa xí xô tiếng Anh với thầy, với bạn. Không biết Teen có nghe thấy tiếng thở dài của mẹ?

2.

Một công ty lớn nọ vừa khai trương một tòa nhà văn phòng hoành tráng. Trong tòa nhà hoành tráng đó có cả canteen có thể phục vụ được cả ngàn người một lúc. Trong canteen còn có cả cà phê Highlands. Cà phê Highlands ở đây giá ưu đãi hơn bên ngoài, latte nóng 28.000 đồng, còn cà phê đen đá Việt Nam chỉ 12.000 đồng. Vậy mà nhiều người còn phàn nàn đắt quá, vì cà phê đá canteen chỉ sáu nghìn đồng. “Nhiều người” ở đây là những người làm trong công ty lớn nọ, có thu nhập hàng tháng từ sáu, bảy triệu đến vài chục triệu đồng.

Sinh nhật Teen, Teen được dẫn vào Angel-in-us, một quán cà phê kiểu Tây hết sức sành điệu, sành điệu hơn Highlands là cái chắc. Giá cả ở đây cũng sành điệu hơn. Một ly cà phê ở đây có giá 60.000 đồng. Quán phục vụ kiểu Tây, nghĩa là phải trả tiền trước rồi tự mang cà-phê về bàn.

Teen không hề có vẻ gì ngạc nhiên trước ly cà phê có giá bằng ba suất cơm trưa của mẹ Teen. Teen “took it for granted”, quán rất vừa với “đẳng cấp” của Teen. Teen không biết rằng người dẫn Teen vào bình thường không vào quán đó. Gì gì, cà phê sáu mươi nghìn đồng một ly ngon mấy cũng chát. Người làm ra tiền thường có khuynh hướng tiêu tiền cẩn trọng hơn.

3.

Tự nhiên, Teen bị hỏi năm 40 công nguyên có sự kiện gì xảy ra. Teen cau có bảo Teen không quan tâm đến lịch sử. Teen thi đại học khối D mà. Hoặc khối A. Teen cũng chưa xác định. Đối với người chuẩn bị thi khối A hoặc D việc Hai Bà Trưng khởi nghĩa hay mở quán cà phê vào năm 40 đâu liên quan gì, phải không?. Thời buổi này, chỉ cần vào Google là người ta có thể biết hết mấy thứ lặt vặt như thế, nhất là khi người ta còn biết chút tiếng Anh. Vấn đề là người ta có muốn biết hay không.

Tuy nhiên, có những chuyện, tuy thuộc về “lịch sử”, nhưng có lên Google tìm mãi cũng không thấy. Chẳng hạn như chuyện khi có bầu Teen, mẹ Teen chẳng có gì ăn ngoài cơm và mắm kho quẹt. Vì thế, Teen suy dinh dưỡng từ trong thai. Ba tuổi, Teen đi học mẫu giáo, cân nặng chỉ có 9.6kg, tóc loe hoe vài sợi như râu ngô. Khi ấy, mẹ Teen có tiền hơn một chút, mẹ Teen hàng ngày xay thịt bò lấy nước cho con uống. Rồi mẹ ép Teen uống sữa Friso. Nhờ thế, khi vào lớp một, Teen không còn quá còi cọc so với bạn bè.

Đấy cũng là chuyện lịch sử đấy Teen. Lịch sử của một cá nhân, lịch sử của một gia đình. Và, cũng như lịch sử dân tộc hay lịch sử loài người, người ta không thể nào “biết” hết. Điều quan trọng là thái độ. Nếu có một thái độ đúng đắn đối với lịch sử, người ta sẽ biết cư xử phải lẽ đối với hiện tại và tương lai. Cũng như, nếu Teen để ý rằng mẹ Teen phải chắt bóp nuôi Teen ăn, học như thế nào, không biết Teen còn vô tư xài điện thoại di động, internet đến vài trăm ngàn đồng tháng? Teen có còn cau có khi ông ngoại nhắc nhở Teen về chuyện nấu cháo di động? Ở đây, “để ý” là một thái độ. Người ta có thế không “biết” hết, nhưng người ta phải “để ý”. Sống mà không để ý là sống chưa đẹp.

Mình nói chuyện gì khi mình nói lại nói chuyện đời

Mình nói chuyện gì khi mình nói lại nói chuyện đời tất nhiên là phần hai của Mình nói chuyện gì khi mình nói chuyện đời. Theo kiểu Holywood, phần hai phải có một vài nhân vật cũ từ phần một cộng thêm một vài nhân vật mới, ngoài ra phải có những chi tiết mang tính “xuyên suốt” để làm sợi chỉ đỏ, buộc cho phần hai khỏi rơi khỏi phần một. Nhân vật chính của phần một trong trường hợp này là hoa trái nên đương nhiên nhân vật chính của phần hai cũng là hoa trái. Bối cảnh phần một là Trung Quốc và Việt Nam. Bối cảnh phần hai sẽ là Việt Nam và Úc. (Thông thường, phần 2 cũng chán hơn!)

***

Ở bang Victoria, Úc, nhà thổ là hợp pháp, điếm là một nghề cao quý như bao nghề khác, tuy nhiên, vào nhà thổ hoạt động mà không sử dụng hoa trái là bất hợp pháp. Xin lỗi bạn vì tôi chưa kịp nghiên cứu kỹ khi không sử dụng hoa trái ai bị coi là người phạm luật, khách hay là chủ, nhưng hình như là chủ. Trong trường hợp ở đây, có anh chàng vào nhà thổ hoạt động, nhưng có lẽ do không sử dụng hoa trái, hoặc sử dụng hoa trái chất lượng đểu (made in China?) nên hậu quả nghiêm trọng xảy ra: một đứa bé chào đời.

Thoạt đầu, anh ta, một người đàn ông có vợ, đồng ý hỗ trợ cho mẹ đứa bé 100 đô một tuần. Sau một thời gian anh ta mất việc, việc trợ cấp trở thành gánh nặng, anh đâm đơn ra tòa và kiện người phụ nữ kia vì đã vi phạm luật thương mại Úc. Anh cho rằng giữa anh và người phụ nữ kia có một “quan hệ tiêu dùng”, và một điều khoản ẩn của hợp đồng là người phụ nữ phải sử dụng mọi biện pháp có thể để tránh xảy ra trường hợp thụ thai. Anh ta không phủ nhận mình là cha đứa trẻ nhưng chỉ không muốn tiếp tục trả tiền trợ cấp. Tạm thời, anh đã bị tòa bác, nhưng anh vẫn còn quyền kháng cáo. Tòa sơ thẩm cũng chỉ cho anh con đường sáng: anh có thể kiện nhà thổ và/hoặc mẹ đứa bé do đã gây “thiệt hại” cho anh.

Người ta ngờ rằng hai nhân vật chính trong vụ án này có một quan hệ trên mức “tiêu dùng” do việc người phụ nữ có thể xác định ai là cha đứa trẻ trong số rất nhiều người vào nhà thổ hoạt động, còn anh chàng kia không phủ nhận mình là cha. Riêng đứa trẻ, không biết lớn lên nó sẽ nghĩ gì khi biết rằng sự có mặt trên đời của mình chả ai mong muốn, và cha mẹ nó còn kiện cáo nhau vì 100 đô một tuần?

***

Hôm qua, các bạn gợi ý tôi viết entry Mình nói chuyện gì khi mình nói chuyện tình. Nói thật viết thì dễ thôi, có gì mà không dám viết. Viết xong mà post mới khó:) Dạo này, blog này nhiều người đọc:) post gì cũng ngó trước ngó sau, chuyện riêng tư ai dám toang toác lên mạng. Bạn nào mời tôi uống café (hay tặng sách cho tôi) tôi kể riêng cho nghe.

Nhân nói về chuyện riêng tư, tôi nhớ hôm nọ đọc cuốn Ngầm của Murakami. Tác giả kể rằng ông gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm các nhân chứng của vụ đầu độc hệ thống tàu điện ngầm Tokyo bằng chất sarin. Lý do là các bệnh viện, nơi cấp cứu các nạn nhân sarin, bảo vệ thông tin cá nhân của các nạn nhân rất nghiêm ngặt. Về điểm này, Nhật cũng giống như các nước phương Tây có quy định về bảo vệ thông tin cá nhân rất chặt chẽ; đồng thời, người dân cũng nhạy cảm khi động chạm đến những gì riêng tư. Ngày xưa, có lần tôi sơ ý hỏi một đồng nghiệp Nhật tốt nghiệp năm nào, thế mà cô nhất định không nói. Sau mới đoán cô này sợ mình đoán ra tuổi.

***

Hôm kia là sinh nhật bạn tôi, người bạn có lần tôi kể là mãi mà không lấy được visa đi Mỹ theo chồng. Lâu rồi bạn không tổ chức sinh nhật. Năm nay bạn tổ chức, vì tiệc sinh nhật cũng là tiệc chia tay bạn lên đường sang xứ cờ hoa. Chúc mừng sinh nhật và cũng chức mừng bạn đã lấy được visa. Tôi cũng tự hào vì có góp chút công sức trong đó, khi đã viết thư cho lãnh sự quán Mỹ, kèm theo cái entry kể chuyện đi ăn đám cưới bạn.

***

Hôm qua, tôi đố cô cháu gái 17 tuổi của tôi câu Ignorance is no defence có nghĩa là gì. Cháu lẩm bẩm ignorance là ngu dốt, defence là bảo vệ, không lẽ có nghĩa là ngu dốt thì không được bảo vệ. Lẩm bẩm vậy nhưng thấy kỳ kỳ nên không dám chắc. Ít ra thì cháu còn thấy kỳ kỳ, không như bác tuyên huấn của tathy.com năm xưa, một con người thông thái và đáng kính như các bác tuyên huấn khác, cứ nhất định dịch là câu này là Sự ngu dốt thì không được bảo vệ. Vâng, các bác như cứ như thế thì ai bảo vệ các bác được.

***

Cũng hôm qua, có một người mà tôi đón đọc từng bài báo, từng entry với một sự cảm phục sâu sắc mất việc. Có ai bảo vệ anh không? Biết nhiều thì tội nhiều anh nhỉ. Biết mà còn dám viết, dám nói nữa thì tội to đùng rồi.

***

Mấy hôm đi vacation với cụ bà cứ ngâm nga câu “đời là cái đinh, tình là cái que, vợ là con muỗi vo ve, lơ mơ đập phát chít”. Đời là cái đinh gì đâu, mình nhỉ? Mình lại nói chuyện đời thì biết nói chuyện gì bây giờ?

Chán, chả buồn nói.