Bóng ai trong đáy cốc

Bài Đôi bờ Quang Dũng viết năm 1949 có hai câu này:

Thoáng hiện em về trong đáy cốc

Nói cười như chuyện một đêm mơ

Hẳn khi viết như thế, Quang Dũng có nghĩ đến mấy câu của Nguyễn Bính trong Một trời quan tái:

Chiều nay... thương nhớ nhất chiều nay
Thoáng bóng em trong cốc rượu đầy
Tôi uống cả em và uống cả
Một trời quan tái, mấy cho say!

Hôm nay mới đọc được trọn bài Lòng chiến sĩ của Trần Huyền Trân trong tập Rau tần do chị Sonata gửi tặng. Nhớ thế, mới phát hiện ra cái hình ảnh bóng em bóng ai trong cốc rượu rất có thể xuất hiện đầu tiên trong thơ Trần Huyền Trân:

Mặt trận đêm nay mừng đắc thắng
Rượu nồng sôi máu đỏ, ô hay
Men buồn nhẹ bốc trong lòng vắng
Thoáng bóng ai trong cốc rượu đầy

Trần Huyền Trân viết bài này năm 1939 ở Ô Chợ Dừa. Theo nguồn tin chưa kiếm chứng trên internet, Nguyễn Bính viết Một trời quan tái năm 1940 tại Lạng Sơn (có câu Tôi đi đi mãi vào sơn cước). Nếu đúng Nguyễn Bính mượn thơ bạn mình là Trần Huyền Trân lẽ ra ông cần phải chú thích như thế. Riêng Quang Dũng có lẽ cũng cần chua một câu “mượn hình ảnh trong thơ Trần Huyền Trân và Nguyễn Bính’.

Trong ba bác này, bác Nguyễn Bính "máu me" nhất. Hai bác kia chỉ thấy thoáng bóng ai trong đáy cốc rồi thôi. Bác Trân viết giùm Phạm Ngũ Lão nên chừng mực, bác Dũng thấy bóng em về thì trò chuyện với bóng em. Riêng bác Bính thấy bóng em trong đáy cốc rồi bác chơi cạn cốc luôn. Hình ảnh uống bóng em có vẻ rất lãng mạn, như là biểu hiện của tình yêu say đắm. Tuy nhiên, có thể có cách giải thích khác, đó là vì "em" khó ưa quá mà cứ hiện hình ảm ảnh hoài, nên cạn cốc quách cho rồi khỏi phải thấy bóng hình "em" nữa.

Đó cũng có thể là lý do tại sao ngày nay ở các quán nhậu người ta thường cụng ly trăm phần trăm:)

Đàn ông ai chẳng có tính ấy

Trí nhớ của mình suy tàn thật nhé, nhất là từ dạo lấy vợ, bị buộc phải quên đi bao nhiêu tình yêu, hehe. Thế nhưng lại có những thứ nhớ dai không chịu được. Chẳng hạn như bài thơ này, của Nguyễn Bính, đọc trên một tờ báo năm nảo năm nao, chả chép lại ở đâu, thế mà vẫn thuộc mới kinh chứ. Bài thơ như sau:

Anh xa không hẹn ngày về

Chỉ thề ai buộc tóc thề ai chôn

Muốn gì anh, muốn gì hơn

Hôn hoàng nay lại hoàng hôn mai ngày

Môi khô vóc liễu thêm gầy

Anh xa em kẻ lông mày với ai

Thơ chưa làm trọn một bài

Đàn chưa gảy trọn một vài khúc ngâm

Ông tơ già quá nên nhầm

Ai làm sum họp ai làm chia phôi

Chẳng thà đừng kết duyên đôi

Có cho sum họp để rồi xa nhau

Tính năm tính tháng thêm sầu

Ấy hai con nhạn ngang lầu bay bay.

Bài thơ không có gì đặc sắc. Chưa kể đoạn cuối từ sum họp bị trùng, không rõ là do Nguyễn Bính hay do mình, hehe. Cái đặc sắc của nó là ở chỗ, ghép từ đầu tiên của mỗi câu thơ lại sẽ thành: "Anh chỉ muốn hôn môi Anh Thơ. Đàn ông ai chẳng có tính ấy!". (Ghép kiểu này ăn đứt kiểu Cụ già thong thả buông cành trúc nhở). Nguyên do ngày xưa chàng Nguyễn Bính có tình tính tang gì đấy với nàng Anh Thơ. Chi tiết có được nữ sĩ kể lại trong tự truyện Từ bến sông Thương, xuất bản năm một nghìn chín trăm chắc chắn lâu lắm rồi. Nguyễn Bính làm bài thơ này chắc để phân trần! Có thể hình dung Nguyễn thi sĩ đứng gãi đầu, gãi tai trông rất tội nghiệp, ra sức phân trần anh chỉ muốn mi nàng một cái thôi, ai chả thế, có phải riêng gì anh đâu, hehe.

Cuốn Từ bến sông Thương đọc lâu rồi, cũng chả nhớ mấy. Ngoài chuyện Nguyễn Bính, còn kể chuyện Anh Thơ làm những bài trong Bức tranh quê để dự thi giải của Tự lực văn đoàn như thế nào nữa. Đại để nữ sĩ bị cấm làm thơ, nên cứ đợi đến trưa cả nhà ngủ hết, lén lấy giấy bút ra làm thơ. Ngày nào cũng thế, trong vòng 30 ngày làm được 30 bài, còn đều hơn cả gà đẻ trứng. Thế mà đoạt được giải khuyến khích của Tự lực văn đoàn, có câu còn sống đến ngày nay. Không bài nào toàn bích, nhưng tập thơ sản xuất theo kiểu công nghiệp này vẫn có những câu ấn tượng. Có điều, nữ sĩ chỉ mải mê tả cảnh, nên sau này Hoài Thanh có nhận định rằng Anh Thơ kém nhà quê nhất trong các nhà thơ quê, cho nên chỉ thấy cảnh mà không thấy tình. Kiểu như em GT về Phù Lãng chụp ảnh cưới ấy!:)