Thứ Hai, 9 tháng 5, 2011

Trong ấy có lửa

Tôi có một trí nhớ tồi.  Nói vậy nghĩa là tôi đã quên bao chuyện xảy ra trong đời - âu cũng là diễm phúc - nhưng có những quãng thời gian dài trong đời mà tôi chẳng thể nhớ chuyện gì đã xảy ra hay hồi tưởng lại,  những thị trấn và thành phố tôi đã sống, tên người, cả chính những người ấy. Những khoảng trống mênh mông. Nhưng tôi có thể nhớ đôi điều. Những điều nho nhỏ - ai nói điều gì đó một kiểu đặc biệt; giọng cười hoang dại, hay khẽ khàng và run rẩy; một phong cảnh; nét buồn hay vẻ ngơ ngác trên gương mặt một người; và tôi có thể nhớ những thứ ác liệt - ai đó cầm dao lên hằm hằm quay sang tôi; hay không thì nghe giọng chính tôi dọa dẫm ai đó. Thấy ai đó phá vỡ một cánh cửa, không thì trượt ngã trên mấy bậc cầu thang.  Những thể loại ký ức oanh liệt đó tôi lại có thể nhớ được khi cần thiết.  Nhưng tôi không có cái thể loại trí nhớ có thể mang toàn bộ một cuộc trò chuyện về hiện tại, hoàn chỉnh cùng với mọi cử chỉ và sắc thái của câu nói thực; cũng như tôi không nhớ nội thất của bất kỳ căn phòng nào tôi từng ở, nói chi tới việc nhớ tới nội thất toàn bộ một căn nhà. Hoặc thậm chí rất nhiều điều cụ thể  về một cuộc đua ngựa - ngoại trừ, xem nào, khán đài, những cửa sổ cá cược, màn hình tivi, đám đông.  Tiếng lào xào. Tôi bịa các cuộc trò chuyện trong truyện của tôi. Tôi sắp các đồ nội thất và những món khác xung  quanh các nhân vật vào trong những câu chuyện của tôi mỗi khi cần chúng.  Có lẽ đây là lý do tại sao đôi khi người ta nói truyện của tôi đơn giản, trần trụi, thậm chí “tối giản”.  Nhưng có lẽ nó chẳng gì khác hơn là sự phối ngẫu chừng mực giữa tính cần thiết và sự thuận tiện khiến tôi viết kiểu truyện mà tôi vẫn viết theo cách của tôi.
Dĩ nhiên, không có câu chuyện nào của tôi thực sự diễn ra - tôi đâu có viết tự truyện - nhưng hầu hết đều có chút tương đồng, dù phảng phất, với những sự kiện hay tình huống trong đời nào đó. Nhưng khi tôi cố nhớ những vật hoặc cảnh trí xung quanh liên quan đến một tình huống truyện (loại hoa nào, nếu có, đã ở đó? chúng có tỏa hương gì không? v.v.) tôi thường bất lực hoàn toàn.  Nên tôi phải bịa ra khi viết - chuyện những người trong truyện nói với nhau, cũng như những việc họ làm khi đó, sau khi nói chuyện này chuyện kia, và chuyện gì diễn ra kế tiếp. Tôi bịa ra những lời họ nói với nhau, dù trong các hội thoại, có thể có vài đoạn vài câu thực tôi từng nghe trong một ngữ cảnh cụ thể vào lúc này hay lúc khác. Thậm chí câu nói đó có thể chính là điểm khởi đầu của truyện.

(Trích Fires - Raymond Carver)


Chủ Nhật, 8 tháng 5, 2011

Trên bàn ăn có hoa


Trên bàn ăn nhà tôi có một bình hoa cát tường một người bạn tặng hôm thứ hai. Hôm bạn mang hoa đến, tôi nghĩ, hoa đẹp đấy, nhưng chắc sẽ chóng tàn. Những ngày này, Sài Gòn lên đỉnh điểm nóng, khó mong bình hoa tươi quá ngày thứ ba, nhất là khi cánh hoa còn mong manh đến thế.

Mỗi ngày qua, tôi ngạc nhiên nhận thấy, hoa vẫn chưa tàn. Đến hôm nay đã là ngày thứ bảy, tôi nằm trên sofa phòng khách ngắm những bông cát tường cắm trong lọ thủy tinh gầy và cao.  Trưa, trời oi, đâu đấy vọng vào tiềng cưa xoen xoét.  Trên bàn ăn, bình hoa vẫn lì lợm tươi.  Những bông hoa trông giống hoa trong những bức tĩnh vật của các họa sĩ ấn tượng châu Âu.  Tự nhiên tôi thấy vui vui trong lòng.

Rồi tôi ước, giá như tôi có tài vẽ, hoặc ít ra có khả năng chụp ảnh không đến nỗi tệ, tôi sẽ vẽ hay chụp ảnh lại. Tôi nhớ truyện Ếch Xanh học bay mà tôi hay đọc cho hai bạn nhỏ nghe.  Truyện kể về một chú Ếch Xanh mặc quần đùi sọc đỏ muốn bay như bạn Vịt mà không được, muốn nấu ăn ngon như bạn Lợn cũng không xong, muốn thông thái như bạn Thỏ càng không được nốt vì Ếch Xanh có biết chữ đâu.  Buồn bã, Ếch Xanh nghĩ mình là một con ếch vô tích sự, chả làm được gì. Nhưng lúc ấy Thỏ, bạn Thỏ thông thái bảo Ếch Xanh rằng, Ếch Xanh ơi, tuy cậu không biết bay, không biết làm bánh, không biết đọc sách, nhưng tất cả bọn tớ đây có ai bơi và nhảy giỏi như cậu đâu.  Ếch Xanh ngẫm nghĩ lời Thỏ nói, rồi thấy hân hoan trong lòng, tung người nhảy vút lên cao chẳng khác gì bay.

Tôi không biết vẽ, cũng không biết chụp ảnh.  Nhưng tôi thấy hân hoan trong lòng, bèn mở máy tính lên, viết entry này.

Thứ Sáu, 6 tháng 5, 2011

Linh tinh viết (không phải viết linh tinh)



Chui qua nhà NL thấy cái này, không phải bạn NL viết, mà là ông nào cũng chả biết là ông nào, bình luận tại sao Jonathan Franzen sẽ không bao giờ viết được một cuốn sách khác đáng đọc.  Franzen là tác giả hai cuốn tiểu thuyết bán chạy đồng thời được  các nhà phê bình cũng đánh giá cao Freedom và The Corrections. Ông này, tên là Scott Esposito, phát biểu thế khi đọc thấy Franzen  trả lời trong một lần phỏng vấn rằng Franzen viết tiểu thuyết đặc biệt dành cho người đọc hôm nay, bởi vì ông biết ông ấy phải giành giật người đọc với đầu máy và trò chơi video.  Scott Esposito bình rằng người ta không thể nào sáng tạo ra nghệ thuật bằng cách cố qua mặt văn hóa đại chúng trên sân chơi của nó. 


***
Chủ đề nhà văn viết cho người đọc nào là một chủ đề khá thú vị.  Tôi đoán các nhà văn nghiêm túc đều có một đối tượng độc giả nhất định trong đầu khi viết, cho dù đó là độc giả có thực hay độc giả lý tưởng.  Trong bài Nhà văn viết cho ai? Pamuk trả lời ông viết cho cái thiểu số những người đọc văn chương trên toàn thế giới.   Độc giả lý tưởng của John Updike là một cậu thiếu niên ở một thị trấn nhỏ miền trung tây nước Mỹ tìm thấy sách của ông trên kệ sách thư viện.  John Cheerver viết cho tầng lớp độc giả trưởng thành và thông minh.  Còn Raymond Carver, ngoài việc mong muốn độc giả của mình là những người đọc tử tế, còn viết cho những nhà văn đã chết mà ông ngưỡng mộ và những nhà văn đang sống mà ông thích đọc, vì nếu những nhà văn đó thích tác phẩm của ông thì rất có thể những độc giả thông minh cũng thích.


***
Tôi rất tò mò muốn có lần phỏng vấn các nhà văn Việt Nam xem thử khi viết họ nghĩ rằng họ đang hướng tới đối tượng độc giả nào. Nhưng đừng nói là "viết cho chính mình" (thì giấu vào tủ ấy, phô ra làm gì)  hay "viết để giải tỏa" (khiếp nhất, cứ như không giải tỏa được thì sẽ vỡ bụng) nhé.


PS: Entry này được viết cho các nhà văn có đọc blog này:)

Thứ Năm, 5 tháng 5, 2011

Tuổi biết buồn


Một chiều đi làm về, tôi thấy Alpha đứng trước khung cửa sổ phòng mình, nhìn ra ngoài ánh mắt gợn vẻ ưu tư. Tôi hỏi, “Alpha, có chuyện gì hả con?” Alpha nói, “Dạ không có gì hết”. “Con có đau bụng không”? “Dạ không, con chỉ buồn thôi”. “Tại sao con buồn?”. Ngần ngừ một hồi, Alpha nói, “Dạ, con không biết nữa”.  Chữ “biết” được Alpha kéo dài, hơi nhấn nhá. Chao ôi, con gái của tôi, mới bốn tuổi rưỡi mà đã biết “buồn không hiểu vì sao tôi buồn rồi”. 

Nhưng tôi thì biết tỏng vì sao con gái buồn.

Alpha đã đến cái tuổi mà lúc nào cũng phải có hoạt động gì đó để làm, bằng không cô nàng sẽ than, con chán quá, hoặc lại đứng nhìn ra cửa sổ ít nhiều buồn không nói như này! 

Lịch một ngày làm việc, à quên một ngày đi học, của Alpha sẽ là: Sáng, dậy, rửa mặt, thay quần áo, tới trường.  Học và chơi ở trường từ bảy giờ rưỡi sáng đến năm giờ chiều.  Từ chiều đến tối, khi đã được ba hoặc mẹ đón về nhà, sẽ có những hoạt động sau: (i) đánh nhau với em Pi; (ii) đi bơi (tuần từ hai đến ba lần, nói là bơi nhưng Alpha chỉ  mới biết nhảy loi choi dưới nước.  Có thời gian ngày nào Alpha cũng đòi đi bơi. Về sau, ba mẹ dọa dẫm đi bơi thường xuyên quá, nước hồ bơi sẽ làm đen da, mà da đen thì không giống công chúa Bạch Tuyết nữa, Alpha mới chịu giảm xuống hai, ba lần một tuần); (iii) chọc em Pi; (iv) vẽ tranh tặng ba mẹ (thường Alpha sẽ vẽ hai bức tranh, rồi chạy đến ba mẹ hỏi, ba thích bức nào, mẹ thích bức nào.  Nếu ba mẹ cắc cớ thích cùng một bức, Alpha sẽ nài nỉ một trong hai người “thích bức kia đi”.  Alpha tỏ ra có khiếu về màu sắc, tranh của Alpha thường có rất nhiều màu, được phối với nhau khá xinh xắn); (v) bị em Pi chọc (hoạt động này thường xảy ra hơn hoạt động thứ (iii), và hay dẫn đến hoạt động thứ (i); (vi) xem hoạt hình (sau khi xin phép ba mẹ, Alpha sẽ tự bật ti vi, điều chỉnh qua lại giữa các kênh 46, 47, 48 tức là Disney Channel, Cartoon Network và Bibi.  Alpha thích nhất là xem Tom & Jerry trên Cartoon Network, nếu không thì báo hồng trên Disney Channel.  Nếu kênh nào xuất hiện siêu nhân, Alpha sẽ đổi kênh ngay, không quên bình luận, “”Phim này tầm bậy lắm!”); (vii) đùa giỡn với em Pi (ba mẹ vẫn nói với nhau rằng may có hai đứa để chơi với nhau, một đứa thế nào cũng nhèo nhẹo đòi ba mẹ chơi cùng.  Thỉnh thoảng, khi giận em Pi, Alpha lại nói: “Mẹ đẻ em bé khác đi.  Con không thích em Pi nữa đâu. Em Pi lớn lắm rồi.  Em Pi đánh con hoài hoài à.”  Nói vậy, nhưng nếu em Pi đi vắng, Alpha sẽ rất nhớ em, luôn mồm hỏi bao giờ em Pi về); (viii) tập xe đạp; (ix) lại đánh nhau với em Pi; (x) chơi lắp ráp (khi hai chị em cùng lắp chung một công trình, nghĩa là đang hòa thuận; còn khi nào lắp ráp một hồi, lại nghe tiếng cãi nhau chí chóe, chạy ra mách ba mẹ, nghĩa là hai đứa giành “vật liệu” của nhau ), (xi) nghe ba đọc truyện.  Tất nhiên, xen vào đó còn là ăn cơm, uống sữa, tắm.  Lịch làm việc của Alpha trong hơn bốn tiếng đồng hồ buổi tối dày đặc và phong phú là thế, vậy mà quay quay qua quay lại, Alpha lại chạy sang bàn ba hỏi, “Bây giờ con làm gì hả ba?”  Nếu ba chưa nghĩ ra trò gì để gợi ý cho Alpha, là cô nàng lại bảo, “Con chán quá. Con chẳng biết làm gì cả!”

Rất may, những cơn chán nản vô cớ và buồn vu vơ của Alpha không kéo dài quá ba phút.  Thoáng chốc, lại nghe Alpha cười nắc nẻ váng nhà, hoặc lại chí chóe với em Pi, cũng váng nhà nốt.

Thứ Ba, 3 tháng 5, 2011

Chủ Nhật với tờ Văn Nghệ:)



  • Tít entry này mượn  ở đây;
  • Chị Tư Sầu Riêng có có câu slogan quảng cáo cho blog của chỉ: Chữ dày như báo Nhân Dân. Hôm nay tôi mới phát hiện ra chị Tư nói chưa trúng lắm. Phải là: Chữ dày như báo Văn Nghệ.
  • Cái kết luận trên tôi rút ra sau khi lần đầu tiên trong đời đi mua báo Văn Nghệ.  Bản thân việc mua được tờ báo này đã là một kỳ công. Tôi đi gần nát quận 1 và quận 3, nơi vốn có nhiều sạp báo lớn mà vẫn không mua được.  Đến lúc chán phóng thẳng về nhà, ngang một sạp trên Điện Biên Phủ ghé hỏi thử, may lại có.  Số đặc biệt 30-4, những hai mươi sáu ngàn một tờ.
  • Mua khó như thế chứng tỏ báo Văn Nghệ ít ai đọc.  Người đọc hiếm, người mua càng hiếm.  Còn người chẳng những mua, mà còn đặt dài hạn, chẳng những đặt dài hạn, mà còn review thường xuyên như chị này thì nhất định xứng đáng được đưa vào Sách Đỏ.
  • Cầm tờ này mới biết trên trang bìa báo Văn Nghệ bao giờ cũng có câu khẩu hiệu: "Vì Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội."
  • Cũng cầm tờ này mới biết Thành Chương có vẽ tranh anh bộ đội:)
  • Hóa ra là báo đang tổ chức thi truyện ngắn.  Nhìn lướt qua các truyện dự thi, thấy có truyện dự thi của Doãn Dũng, tức bác Scrotum chủ hãng thời trang ở diễn đàn Tathy. Một truyện dự thi khác tên là "Tắm tiên" của tác giả Trần Như Đắc.  Tưởng gì, hóa ra truyện kể về một vị tướng tính tình bình dân, thích tắm chung với lính cần vụ.  Truyện kết thúc bằng câu: "Tôi cười theo. Bất chợt lại nhớ đến những lần tắm tiên cùng tướng Khờ, nhớ rõ cả cái nốt ruồi đỏ ở một chỗ kín trên người thủ trưởng."  Báo Văn Nghệ bây giờ cũng fashionable ghê!
  • Mục Bàn tròn văn học bàn về tiểu thuyết Đối chiến của Khuất Quang Thụy.  Trong số những người tham gia tọa đàm có Mr. Hoan và Mr. Dũng.  Theo Mr. Hoan, "Đối chiến có cái mới là các nhân vật phía bên kia rất sống động".  Theo Mr. Dũng, "tác giả có hiểu biết hạn chế về cuộc sống con người phía bên kia, dựng cảnh nhiều, hay sử dụng các đối thoại dài thế chỗ cho những miêu tả chi tiết."  Đúng là hai luật gia nhà phê bình, ba ý kiến.
  • Đặc biệt, và đó cũng là lý do tại sao tôi lại mua số báo Văn Nghệ này, số nàycó phụ trương truyện ngắn hậu hiện đại của các tác giả Raymond Carver, Donald Barthelme, Peter Carey, V.S. Naipaul, Samuel Beckett, J.M.G. Le Clezio.v.v.  Mấy chỗ in đậm là lý do đấy ạ.:)