Friday, 23 March 2012

Giữa hai hội sách là...đọc sách

Bài viết cho Tuổi Trẻ Cuối Tuần, trong chiến dịch viết báo kiếm tiền đi mua sách:)  Bản đăng trên báo có thể khác đôi chút, nhưng hông biết khác chỗ nào, tại chưa đọc!


TỪ HỘI SÁCH NHÌN VỀ VĂN HÓA ĐỌC

Một sự kiện văn hóa được mong đợi

Trong những ngày trước khi diễn ra hội sách, trên diễn đàn sachxua.net - một diễn đàn quy tụ các cao thủ sưu tầm sách trên cả nước  - xuất hiện một thành viên mới. Cô gây chú ý không bằng việc trưng bày những cuốn sách quý hiếm hay thực hiện những vụ mua bán hàng khủng mà bằng việc cặm cụi bán từng quyển sách cũ không còn dùng tới của gia đình với giá rất mềm, kèm theo cam kết giao hàng tận nơi. Tất cả nỗ lực này, cô nói,  nhằm gây quỹ đi dự hội sách!  Cũng trên diễn đàn này, các thành viên từ các miền đất nước náo nức hẹn nhau cùng về hội sách để lùng sách kết hợp “đại hội quần hùng”.  Còn trên các mạng truyền thông xã hội,  khá nhiều người í ới nhắn tin cho nhau, hẹn gặp nhau tại hội sách. Những người không đi được thì bày tỏ sự ghen tị, ấm ức, nuối tiếc. Thật là một không khí hội hè!

Rõ ràng, bất chấp tình trạng không mấy lạc quan của ngành xuất bản, và bất chấp Sài Gòn đang vào mùa nắng nóng gay gắt, hội sách TP.HCM đến lần thứ bảy này đã thực sự tạo ra được một không khí của những ngày hội: không khí nôn nao chờ đợi.  Các nhà làm sách cũng khéo léo tung ra các thông tin khiến người đọc tò mò: người ta chờ xem mặt mũi cuốn tiểu thuyết toán hiệp của nhà toán học Ngô Bảo Châu viết chung với Nguyễn Phương Văn, ngóng trông bản Việt ngữ tác phẩm lừng danh Lolita qua bàn tay dịch thuật tài hoa của Dương Tường - ấn phẩm mà có người đã nhận định nếu không tạo ra được cuồng phong thì chỉ có thể trách độc giả Việt, mong được tiếp xúc thêm một di cảo nữa của học giả Vương Hồng Sển Ăn cơm mới nói chuyện cũ: Hậu Giang Ba Thắc hay các dịch phẩm mới trong Tủ sách Tinh hoa Văn học của Phương Nam.

Có thể lạc quan hơn về văn hóa đọc?

Năm 2010, kết thúc hội sách lần VI, các nhà tổ chức công bố con số ấn tượng: 700.000 lượt khách, bốn triệu bản sách bán ra, doanh thu 20 tỷ đồng. Hội sách lần này, với 200.00 tựa sách và 20 triệu bản sách,  và bằng vào những bãi giữ xe đặc kín trong đêm khai mạc, ắt hẳn con số sách bán ra cũng sẽ rất ấn tượng. Nhưng liệu có vì thế mà có thể lạc quan hơn về văn hóa đọc?

Năm 1970, trong cuốn Văn thi sĩ tiền chiến, nhà văn Nguyễn Vỹ than rằng một cuốn sách của một tác giả thuộc loại tên tuổi mà in chỉ được khoảng 3.000 bản. Hơn bốn mươi năm sau, dù dân số cả nước đã gấp năm lần miền Nam ngày xưa, số bản in các đầu sách văn học và khảo cứu nghiêm túc chỉ quanh quẩn ở mức hai phần ba con số kia. Kể cả một tác phẩm được nói đến nhiều như Lolita, đơn vị làm sách cũng chỉ rón rén in 2.000 bản. Cuốn nào bán được tới 5.000 bản thì đã có thể coi là sách bán chạy rồi.

Thực ra, nói đến văn hóa đọc mà chỉ nhìn vào lượng sách bán ra thì cũng chỉ mới nhìn vào phần nổi của tảng băng. “Phần chìm”, có lẽ phải nói đến ba yếu tố: nhà trường, hệ thống thư viện, và các nhà điểm sách chuyên nghiệp.

Nhà trường của chúng ta đóng vai trò rất mờ nhạt trong việc phát triển thói quen đọc sách của học sinh. Gợi ý cho học sinh những cuốn sách cần đọc, sau đó yêu cầu học sinh viết tóm tắt hoặc cùng nhau thảo luận, như thường thấy ở các nước Âu, Mỹ hay gần hơn là các trường quốc tế ở Việt Nam, không phải là một thao tác hay gặp ở giáo viên chúng ta. Trong khi đó, không phải ông bố bà mẹ nào cũng quan tâm đến việc tạo cho con thói quen đọc sách. Huống hồ ngày nay, sự đọc không chỉ phải cạnh tranh với mỗi tivi như trước đây, mà còn phải cạnh tranh với internet và bao nhiêu trò chơi hấp dẫn trên máy tính, điện thoại.v.v. Thói quen đọc không được chăm chút từ nhỏ, thế nên lớn lên việc xa lạ với sách vở là điều không khó đoán. Trong một khảo sát nho nhỏ, tác giả bài viết được dịp bất ngờ khi phát hiện toàn bộ giảng viên đại học của một khoa một trường đại học tương đối có tiếng của Thành phố Hồ Chí Minh không hề biết đến Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, trong khi đây là một trong ít ỏi tiểu thuyết quan trọng của Việt Nam.

Số người thực sự có đọc sách đã không nhiều, giá sách còn làm chùn tay không ít người trong số đó. Giá bìa một cuốn sách văn học khoảng 400 trăm trang giờ đây bình quân ở mức 90.000 - 100.000 đồng. Giá bìa cuốn Khải hoàn môn của Remarque trong Tủ sách Tinh hoa Văn học của Phương Nam lên tới 140.000.  Giá sách khảo cứu còn cao hơn nhiều. Trong hoàn cảnh đó, người muốn đọc sách lại hầu như không được sự giúp sức của hệ thống thư viện, vốn gần như đã “tàng hình”. Một hai thư viện lớn ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh khách lui tới chủ yếu là sinh viên và một số ít người làm công tác nghiên cứu. Không tồn tại các thư viện cộng đồng ở các khu dân cư để phục vụ rộng rãi cho người dân nói chung. Trong suốt nhiều năm qua, có rất nhiều tin tức về các khách sạn, resort, sân golf được khai trương, nhưng tuyệt nhiên không nghe nói về một thư viện mới xây nào. Nhiều lúc, tác giả bài viết rất ganh tị với bạn bè ở Mỹ, Úc, Đức.v.v. vì mỗi khi nghe nói về một cuốn sách nào mới họ cứ lên thư viện mượn về đọc. Chỉ những cuốn cần lắm hoặc thích lắm mới phải bỏ tiền ra mua.

Sự thiếu vắng các cây bút điểm sách chuyên nghiệp cũng là một điều thiệt thòi cho người đọc Việt Nam.  Không phải độc giả nào cũng rành rẽ thông tin về Mario Vargas Llosa hay Philip Roth, biết vị trí của các nhà văn ấy trong nền văn học nước họ và thế giới, phong cách và đề tài của họ như thế nào. Phần lớn bài điểm sách trên các báo chỉ mang tính chất giới thiệu sơ sài, nếu không nói là tóm tắt cốt truyện kết hợp phát biểu cảm tưởng. Nhiều cuốn sách quan trọng ra đời bị bỏ qua, hoặc chỉ được nhắc đến qua loa trên mặt báo. Tìm trên Google tập sách  nặng ký cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng Đường sống  - Văn thư nghị luận chọn lọc của Lev Tolstoy do NXB Tri Thức xuất bản năm 2010, kết quả cho ra chỉ một bài điểm sách đúng nghĩa và một bài trả lời phỏng vấn của nhà văn Nguyên Ngọc về tác phẩm này, còn lại chỉ là những mẩu tin ngắn. Nhiều tác phẩm văn học có giá trị của các nhà văn hàng đầu thế giới chia sẻ số phận hẩm hiu không kém: báo chí thờ ơ, độc giả không biết tới, nằm hứng bụi trên kệ sách chờ ngày bán giảm giá!

Giữa hai hội sách là…đọc sách

Hội sách thì hai năm một lần. Không khí náo nức tưng bừng của một tuần hội ấy hiển nhiên là có lợi cho văn hóa đọc. Nhưng, để có một văn hóa đọc mang màu sắc tươi tắn hơn thì một sự kiện như hội sách chỉ đóng vai trò chất xúc tác, ấy là chưa kể chất xúc tác bớt nhạy ít nhiều do việc đột ngột cắt giảm một số chương trình giao lưu, hội thảo ngay trước ngày khai mạc. Chính những chương trình ấy, cùng những hoạt động như trưng bày sách quý hiếm, thi tủ sách gia đình… là yếu tố khiến hội sách khác chợ sách (tuy rằng, trong hội đúng là có chợ, và rất nên có chợ.)

Giữa hai lần hội, khi sự tưng bừng đã qua và chờ đến sự tưng bừng lần sau, người ta nên làm gì? Một gợi ý là nghe theo lời Flaubert: Đọc. Đọc để mà sống!

Lâm Vũ Thao


---------


Một góc nhìn khác của bác 5xu về văn hóa đọc. Bác 5xu là một trong những người chủ trương một dự án rất thú vị với mục đích đưa các bản dịch dưới dạng sách điện tử miễn phí đến cho người đọc.


Link trên Tuổi Trẻ

18 comments:

  1. Đọc. Đọc để chờ (hội) chợ sách tiếp theo!

    ReplyDelete
  2. hội sách rất... nhiều sách.:D. Đi mỏi chân, không tìm được nơi nào bán sách về Mỹ Thuật. Hỏi nhân viên các quầy, các em giới thiệu sách nhiếp ảnh, sách deco, sách kiến trúc,.. nhà trường có chương trình giờ Mỹ Thuật trong tuần, ở đó, họ dạy gì nhỉ!?
    thích: " đọc. Đọc để mà sống!"

    ReplyDelete
  3. Ủa, Lolita được promote dữ lắm mà cũng in có 2k bản hả anh. Chắc tại... mắc quá, hehe.

    ReplyDelete
  4. công nhận mắc - anh cũng chưa mua, chờ giảm giá:)

    ReplyDelete
  5. 1. Nếu em nhớ không nhầm thì cuốn "Ai và Ky ở xứ sở những con số tàng hình" được in 10k bản.

    2. Đọc bài này thấy sự khác biệt lớn của viết báo và viết blog ở VN ha. :D. Nếu đọc báo và không biết tên tác giả, em không biết ngay được đây là bài của GM viết.

    3. Ý kiến cá nhân của em, một yếu tố rất quan trọng trong "Phần chìm": gia đình.

    4. Em thích những ý này:

    + Giữa hai hội sách là ... đọc sách. (Câu này làm em liên tưởng tới "Giữa hai cuộc chiến tranh là nhật kí" của Trần Dần. :D)

    + ... đã thực sự tạo ra được một không khí của những ngày hội: không khí nôn nao chờ đợi.

    + Đoạn mở đầu khá hấp dẫn, như mở đầu của một câu chuyện

    5. Nếu được biên tập, em sẽ làm vầy:

    + ...

    [Hahaha, thôi em xách dẹp chạy đây, trước khi bị cái chổi rượt]

    ReplyDelete
  6. + Giữa hai hội sách là ... đọc sách. (Câu này làm em liên tưởng tới "Giữa hai cuộc chiến tranh là nhật kí" của Trần Dần. :D) --> thì từ đó mà ra mà

    ReplyDelete
  7. Hội thì hội nào ở VN mà chả đông , di xem , chơi thì nhiều chứ đọc thật thì hiếm. Sao bác Thao không tự làm một cái thư viện tư nhân nhỏ nhỉ , em thấy khả thi đấy , keke !

    ReplyDelete
  8. Giữa hai hội chợ sách là đọc sách được tặng :-D máu chưa!...ke ke...

    ReplyDelete
  9. Hồi trước em vài cái Thư viện quốc gia làm cái thẻ mà thấy thủ tục quá rườm rà, mang chứng minh thư, giấy giới thiệu, đến chụp ảnh, nộp tiền, chờ một tuần mới có thẻ.

    Trong khi đó vào Thư viện của Trung tâm thông tin Hoa Kỳ chỉ cần photo chứng minh thư và mang bản gốc đến cho họ đối chiếu là được mượn sách về nhà đọc. Có lần em hỏi họ cuốn History of love của Nicole Krauss họ không có, thì vài tuần sau quay lại họ đã nhập về, thích vãi.

    ReplyDelete
  10. "Giá bìa một cuốn sách văn học khoảng 400 trăm trang"
    => Bác sửa dòng trên nha
    - Nỗi buồn chiến tranh ra mấy hiệu sách mà chưa mua được bác ạ :<
    - bây giờ in ít có thể 1 phần do sách lậu chăng, phần do nxb trốn thuế >:) chăng, ở hiệu sách có những quyển chữ nhòe nhoẹt, họ bảo là sách in thêm :<

    ReplyDelete
  11. Đọc blog rồi ko mua TTCT đâu :) , đi hội sách cháy túi rồi. Hôm khai mạc tình cờ thấy cả nhà GM ở quầy của Nhã Nam. Còn được nựng Alpha 1 cái, GM nhìn bên ngoài như nghệ sì ấy nhỉ.

    ReplyDelete
    Replies
    1. ái chà, nựng cả Alpha cơ à, sao kg thấy nhỉ?

      Delete
  12. Mắt thì lo tìm sách còn tay ôm khư khư mấy quyển trên tay nữa mừ sao thấy được chứ :)

    ReplyDelete
  13. Theo em thì hệ thống thư viện công cộng, thư viện trường học của chúng ta, không chỉ yếu mà còn í ẹ luôn (sách khó tìm trên thị trường lắm khi cũng không có trong thư viện, số lượng đầu sách cho mượn về quá ít,...)
    (Sách chuyên ngành thì, em không biết tệ hơn í ẹ thì gọi là gì :). Sách loại này thì đắt lòi ra, mua không được, mượn chả xong.)

    Nói đi thì cũng nói lại, hệ thống thư viện oách quá để rồi bà con cứ kéo vào đấy mà đọc thì hơi kẹt cho NXB. :D

    ReplyDelete
  14. Sao đọc đoạn đầu thấy có cái gì đó, cái gì đó, không biết có liên quan không! Chột dạ. :D

    ReplyDelete
  15. Có thể rất chi là liên quan đấy:)

    ReplyDelete
  16. Nhưng có một nỗi buồn nữa anh à, nỗi buồn mang tên "sách giảm giá!". Có những quyển mà em tìm đỏ con mắt như Đồi Thỏ hay Tên tôi là Đỏ hay phải dè sẻn mới dám mua như Bốn mùa trời và đất, thì nay lại thấy lộn xộn nằm trong khu giảm 50% của FAHASA mà tức muốn lộn ruột! +_+ Cả những tập thơ khó khăn lắm người bạn mình mới tìm mua tặng được cho mình như Vili in love, thì em lại thấy cả chồng nằm đó, 100k mà còn chỉ 15k, cái sự thể đó làm nhụt chí in thơ được nuôi dưỡng bấy lâu. Đành rằng sách giảm cũng vui, sẽ có cơ hội mua được nhiều sách xưa muốn nhưng nay mới có dịp, nhưng mà giảm quá đáng khiến như thể mình đang đi lùng sục trong một "đống" gì đó rất rất chợ, chứ không phải sách. Chưa kể sự thể năm nào khu gần tượng đài (kỳ này là khu nhà sách Văn Chương thì phải) sách bày bừa dưới nền người ta dẫm đạp lên sách để mà lựa... sách, làm em ám ảnh không dám đi Hội sách vào những ngày cuối cùng. Cảnh tưởng như thế khiến nó là chợ sách hơn là hội sách! Mà đúng như anh nói, trong hội sẽ có chợ! Dẫu là sách đi chăng nữa.
    Thôi, đi đọc sách!

    ReplyDelete
    Replies
    1. thế thì có lẽ em nên hiểu ra một kinh nghiệm nhỏ nhoi như là good things come to those who waits chẳng hạn. hoặc em có thể tránh những ngày chợ giảm giá, đi hội sách vào những ngày hội không giảm giá, cũng được.

      Delete

Note: only a member of this blog may post a comment.