Nói đôi lời tử tế

Hồi bé, tôi có một cuốn sổ tay, ghi lại những câu, đoạn mà tôi cho là hay hay. Cuốn sổ đó giờ lạc đâu mất rồi, nhưng có một câu thế này, giờ tôi vẫn nhớ đại ý: Mỗi ngày ta nên ngắm một bức tranh đẹp, đọc một bài thơ hay, nghe một bản nhạc hay và nói đôi lời tử tế.

Trong câu đó các vế tương đương nhau: và A và B và C và D, chứ không phải cái sau chót là hệ quả của ba cái trước.

Tuy nhiên, tôi vẫn ưa nghĩ rằng cái sau cùng, "nói đôi lời tử tế" là hệ quả của ba cái trước. Nghĩa là người nào nếu cảm thụ được cái đep, cái hay trong tranh, trong nhạc, trong thơ, thì sẽ ưa nói những lời tử tế. Đấy là tôi ưa nghĩ thế, mà cái ưa nghĩ của tôi hoàn toàn chủ quan, chẳng có căn cứ gì. Tôi cứ tin thế thôi.

Thế cho nên tôi vẫn luôn lấy làm lạ khi một số người mà tôi nghĩ/đoán/giả định có khả năng cảm thụ cái hay, cái đẹp của nghệ thuật nhưng mở miệng ra lại toàn những lời thiếu tử tế.

Ví dụ thì nhiều, cứ mở báo hay internet ra thấy đầy.  Gần nhất tôi thấy trường hợp này. Gì thì gì, gọi chệch tên người khác là thiếu sự tôn trọng tối thiểu. Còn tới vụ Windows on the World, thì người viết còn tự bắn vào chính chân mình. Làm thế nào mà bác ta nghĩ rằng người dịch nguyên cuốn tiểu thuyết này lại không biết Windows on the World là tên một nhà hàng trên tháp đôi trong khi ngay trang đầu tiên của cuốn sách tên nhà hàng đã được nhắc đến? Hẳn khi công kích dịch giả dịch Windows on the World thành Cửa sổ trên tháp đôi là "rùng rợn hơn cả chính biến cố 9.11", người viết hoàn toàn chưa đọc cuốn sách, cả bản tiếng Pháp lẫn bản tiếng Việt. Trong trường hợp này, khi dịch Windows on the World thành Cửa sổ trên tháp đôi, rõ ràng người dịch đã lựa chọn cách dịch như thế. Có thể đó chưa phải cách dịch hay nhất, nhưng đó là chuyện khác.

Ai cũng có thể có lúc sai. Nếu thấy sai thì lựa đôi lời tử tế mà nói với nhau, đời có bao lăm mà hằn học.  Huống hồ người ta chưa chắc đã sai.


-----------


Lọ mọ tìm được bài này http://phiem-dam.com/vanhoc99.htm nhiều tư liệu hay về văn học dịch miền Nam trước đây.


+ Thông qua một cao nhân :) đã đọc các ý kiến phê bình bài viết về văn học dịch của NVL vài năm trước đây. Trân trọng cảm ơn các bên có liên quan:)

Thức ăn từ Nhật Bản

Một cuốn sách hay, bất kể về đề tài gì, bao giờ cũng là một cuốn sách có tính chất khơi gợi, hoặc về suy nghĩ hoặc về tình cảm. Đó là cuốn sách mà khi đọc xong ta không muốn gấp lại, không muốn cất lên kệ, mà muốn đặt nó trước mặt nhìn, ngắm, lật đi lật lại, và kể cả khi ta nhắm mắt lại ta vẫn thấy nó. Nó lởn vởn trong trí ta, chữ nghĩa, ý tưởng của nó diễu hành trong đầu ta, từ chối rút lui có trật tự. Nó gây ra một cuộc xáo động. Nó làm ta bứt rứt. Nó khiến ta không thể không nói về nó, dù ít dù nhiều, cách này hay cách khác. Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa 1847-1885 của vị giáo sư Nhật Bản Yoshiharu Tsuboi là một cuốn sách như thế.

Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa 1847-1885 viết về giai đoạn lịch sử khi Pháp bắt đầu áp đặt nền thực dân đối với Việt Nam. Tuy nhiên, đề tài được khảo cứu chính không phải là lịch sử quá trình chiếm đóng Việt Nam của Pháp, mà là tình hình chính trị, xã hội, kinh tế Việt Nam dưới triều Tự Đức.  Một cuốn sách như thế này -  được viết khách quan, khoa học, hấp dẫn như tiểu thuyết, căn cứ vào một nguồn tài liệu phong phú -  cung cấp cho người đọc thật nhiều cái nhìn mới mẻ và sáng sủa về một giai đoạn lịch sử phức tạp, đầy biến động - giai đoạn mà nhiều lựa chọn của triều đình nhà Nguyễn khi đó để lại hệ quả lâu dài cho Việt Nam mãi về sau. Những người từng viết review cho cuốn sách như Nguyễn Vĩnh Nguyên trên Sài Gòn Tiếp Thị, hay giáo sư Trần Văn Giàu (viết lời giới thiệu) và nhà văn Nguyên Ngọc (viết lời bạt) đều đồng ý với nhau về ý nghĩa thời sự của cuốn sách cũng như những bài học mà ta có thể rút ra từ cuốn sách cho giai đoạn hiện tại. Ở đây, tôi chỉ nhặt ra những luận điểm hoặc quan sát của tác giả mà tôi quan tâm hoặc thấy thú vị hơn cả:

+             Sự lưỡng lự, bất nhất của triều đình Tự Đức trong việc chọn đồng minh: Khi muốn trấn áp các nhóm giặc cờ, tàn dư của Thái bình Thiên quốc tràn sang, Tự Đức kêu gọi Trung Hoa giúp sức. Khi Garnier tấn công Hà Nội, triều đình lại cậy cánh quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc. Khi có loạn văn thân, Tự Đức lại nhờ hải quân Pháp can thiệp. Rốt cuộc thì sao? Giới văn thân hoàn toàn bất mãn với Tự Đức (đến khi Tự Đức chết rồi thì họ lại hưởng ứng phong trào Cần Vương), thổ phỉ người Hoa hoành hành khắp thượng du Bắc Kỳ, Hà Nội vẫn mất vào tay Pháp.  Có vẻ như ai cũng là đồng minh thì chẳng có ai là đồng minh thực sự cả.

+             Việc phó thác thương mại vào tay người Hoa: Tsuboi quan sát thấy trong nước người Việt Nam đi lại phải có giấy thông hành, còn người Hoa lại có quyền tự do đi lại nên mại bản người Hoa có thể mua gạo trực tiếp ở người sản xuất và xuất khẩu sang Trung Hoa.  Thêm vào đó, người Việt Nam bị nghiêm cấm không được vào buôn bán ở Trung Hoa, nên chỉ thương nhân người Hoa mới có thể đi lại giữa hai nước. Việc xuất gạo sang Trung Hoa mang lại lợi lớn cho thương nhân người Hoa trong kh đó lại đẩy giá gạo trong nước lên và gây ra cảnh thiếu đói. Từ năm 1875, khi triều đình Huế cho mở cửa các thương cảng Hà Nội, Hải Phòng rồi Quy Nhơn phục vụ ngoại thương thì tình hình càng tai hại hơn do thiếu kinh nghiệm nên không kiểm soát được thương nghiệp của nước ngoài. Việc mở cửa các bến cảng càng tạo thế thượng phong cho người Hoa trong thương nghiệp, trong khi ấy thì nạn đói hoành hành ở Bắc Kỳ. Đổi lại gạo, người Hoa nhập vào cái gì? Có hai thứ: thuốc phiện và… tiền giả!       

                     

+             Quan hệ giữa Tự Đức và giới văn thân: Theo quan sát của Tsuboi, chính sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa Tự Đức và giới văn thân trở thành một trong những nguyên nhân nội tại chính yếu làm cho Pháp dễ dàng áp đặt chế độ thực dân.

+             Tự Đức: Những tư liệu về Tự Đức đặc biệt mới mẻ và quan trọng. Trích tường thuật của giám mục Pellerin: “Vua đã tỏ ra quan tâm muốn biết về châu Âu và các quốc gia lớn ở châu Âu, vua hỏi tôi nước Pháp nhờ đâu mà hùng cường và phồn thịnh, tôi trả lời là những sinh lực hàng đầu của một dân tộc là quyền tự do cá nhân và những quan hệ tự do giữa các dân tộc nữa.” Tự Đức ham muốn hiểu biết về thế giới phương Tây, đọc cả báo phương Tây viết bằng chữ Hán, và không phải là không mong muốn du nhập kiến thức khoa học của phương Tây về cho đất nước.  Tuy nhiên Tự Đức và triều đình của ông thiếu sự mềm dẻo về hệ tư tưởng, lệ thuộc cứng nhắc vào Khổng giáo, quan lại đều mặc triều phục Trung Hoa, mở miệng là dẫn sử sách Trung Hoa, khiến Tsuboi kết luận rằng “nước Việt Nam của Tự Đức tỏ ra bảo thủ hơn các nước theo Nho giáo khác.” Thay vì phân tích tình hình chính trị đương thời trên nền tảng học thuyết cố truyền, thì nhận định của Tự Đức về thực tại “dường như bị sàng lọc, bị đóng khung bằng khuông mẫu Khổng giáo”.

Cuốn sách của Tsuboi là một cuốn quá quan trọng để có thể bỏ qua đối với bất kỳ ai quan tâm đến lịch sử và/hoặc hiện tại. Nó cung cấp too much food for thoughts.

Nhược điểm duy nhất của cuốn sách là nó thiếu một bảng chỉ mục (index) phục vụ việc tra cứu.

.

Trò chơi Sỉ nhục

Trò chơi Sỉ nhục là trò chơi do vị giáo sư người Anh Swallow sáng tác ra trong cuốn tiểu thuyết Đổi chỗ của David Lodge. Trong trò chơi này, mỗi người phải nghĩ ra một cuốn sách nổi tiếng mà mình chưa đọc, và cứ mỗi người có mặt đã đọc cuốn đó thì ghi được một điểm. Ví dụ, tôi là một trong sáu người chơi, tôi nêu ra cuốn chưa đọc là Số đỏ chẳng hạn, và năm người còn lại đều đã đọc rồi, thì tôi ghi được số điểm tối đa là 5 điểm, còn bạn Nhị Linh nêu ra cuốn chưa đọc là Chùa Đàn của Nguyễn Tuân chẳng hạn, và chỉ có hai người đã đọc, thì bạn Nhị Linh chỉ được 2 điểm thôi.

Trò này độc ở chỗ để ghi điểm mỗi người phải nêu ra tên một cuốn sách mà gần như ai cũng đã đọc, nhưng mình lại chưa. Chưa đọc một cuốn sách thuộc hàng kinh điểnlà điều khá xấu hổ, đặc biệt trong môi trường học thuật (ở nước ngoài, cụ thể trong truyện là ở Anh, chứ Việt Nam thì chưa chắc:). Vì vậy, trò chơi có tên là Sỉ nhục:  Muốn thắng, thì phải tự sỉ nhục mình. Trong truyện, một vị giáo sư văn chương Anh thắng cuộc sau khi thú nhận rằng mình chưa đọc Hamlet - tác phẩm vẫn được coi như là lớn nhất của cả nền văn học Anh.

Bản dịch tiếng Việt cuốn Đổi chỗ có một lỗi trong đoạn dịch về trò chơi này, cụ thể là sai một chữ, “chưa” thay vì đúng ra là “đã”. Một chữ thôi, nhưng là chữ quan trọng, vì nó khiến cả hai ba trang sau tường thuật về trò chơi trở nên vô nghĩa.  Câu trong bản tiếng Việt như sau: “Cốt lõi của vấn đề là mỗi người sẽ nêu tên một cuốn sách mình chưa đọc nhưng giả định rằng người khác đã đọc, và cứ có một người chưa đọc cuốn sách đó thì mình ghi được một điểm.”

Nhân dịp nhắc đến trò chơi này, tôi tự sỉ nhục mình bằng cách thú nhận rằng tôi chưa đọc Chiến tranh và Hòa bình của Lev Tolstoy!  Giá như tôi gặp nó trước năm 18 tuổi thì chắc chắn tôi đã đọc, vì hồi ấy tôi đọc bất cứ cuốn gì rơi vào tay. Sau này khi gặp nó, thì có rất nhiều lý do để …đọc cuốn khác trước. Nhưng tôi nghĩ rằng nếu chơi trò này mà tôi nêu ra Chiến tranh và Hòa bình hẳn vẫn khó thắng!

Nhân đây, các bạn đoán xem nhà văn nào có thể là người viết câu này: “Những cô gái điếm ngắn hạn là những cô vẫn thường bị khinh rẻ, còn những cô điếm dài hạn là những kẻ được kính trọng.”


-------


Bác Nguasat, vừa mới đọc xong, đã trả lời đúng:

Cuốn này là một trong những cuốn đầu tiên của Tủ sách Tinh hoa văn học của Phương Nam.


Còn đây cũng là nó, một bản dịch khác:

Ý tưởng kinh doanh (nảy ra trong giờ ăn trưa)

+ Bổ sung một clip quảng cáo condom của Ấn Độ:

Ý tưởng này được thảo luận trong một bữa ăn trưa của tôi và một vài đồng nghiệp.  Các đồng nghiệp ấy chả bao giờ biết đến cái blog này nên tôi tạm coi là ý tưởng của tôi vậy:)

Các bạn đọc link này rồi tôi nói tiếp.

Éo le phải không ạ? Thực ra, chúng tôi đã bàn thảo ý tưởng dưới đây từ trước khi đọc tin trên, nhưng nhân dịp có tin này, tôi sẽ phác thảo ở đây đôi nét cơ bản.  Sẵn lòng tiếp nhận các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự án.

Dự án: Máy bán BCS tự động

Cơ sở dự án: (tổng hợp từ sách, báo, internet, viết lại theo trí nhớ nên có thể có thiếu chính xác về mặt số liệu, tuy nhiên tinh thần căn bản không sai lệch mấy đâu í ạ):

+ Độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu của thanh niên Việt Nam là 19.1;

+ 50% đàn ông và 30% phụ nữ có gia đình có quan hệ tình dục ngoài hôn nhân (số liệu này theo cuốn Vườn thú người của Desmond Morris, đàn ông nói chung không phải đàn ông nói riêng.  Nói thêm, cũng trong cuốn này, Desmond Morris có một lập luận rất thú vị về ngừa thai);

+ Việt Nam đứng top 3 thế giới về tỷ lệ nạo phá thai;

+ Tỷ lệ vô sinh ở Việt Nam lên đến 20% (theo báo Người Lao Động số ra ngày hôm qua, hoặc hôm kia) Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh là nạo phá thai bừa bãi;

+ Mức độ bẽn lẽn khi đi mua BCS là 81% (số liệu tổng hợp từ vnexpress, dantri, vietnamnet, v.v.);

+ Cần bổ sung số liệu về bệnh lây lan qua đường tình dục (hôm qua có bọn xấu mồm bịa ra cụm từ “quan hệ qua đường internet” và “lây lan qua đường GM”, nghe gứm chết đi được).

Mục tiêu dự án:  Làm thế nào phân phối BCS đến tay( hoặc chỗ khác) của người người tiêu dùng kín đáo nhất, nhanh nhất, gọn nhất.

Nội dung dự án: 

+             Lắp đặt máy bán BCS tự động trong nhà vệ sinh nam và nữ ( công cộng, của quán ăn nhanh như KFC, Pizza Hut, Phở 24, Cà phê Highlands, Cà phê Trung Nguyên, trà sữa trân châu, các quán cà phê và quán ăn khác trên toàn quốc). Ở trỏng ai cũng bận bịu việc riêng của mình, về cơ bản không ai nhìn ai, nên có thể thực hiện hành vi mua mà không bị chú ý, không sợ người ta nghĩ mình sắp làm gì.

+             Máy BCS cần được thiết kế  với logo, màu sắc, hình dáng đồng nhất, không được nổi quá cũng không được buồn chán quá. Nổi quá thì dễ gây chú ý, mà buồn chán quá thì …chán. Cũng có thể thiết kế màu xanh dương hay xanh lá cây cho máy gắn trong nhà vệ sinh nam, và màu hồng hay tím cho máy gắn trong nhà vệ sinh nữ.

+             Máy cần được sử dụng với tiền giấy, tức là tiền plastic ấy, chứ tiền xu giờ cơ hồ biến mất khỏi chốn giang hồ rồi. (Ngày xưa bác nào nói tiền xu nhà mình sẽ sử dụng được mấy chục năm ấy nhỉ?)

Đội ngũ triển khai:  Bước đầu, cần ít những vị trí sau.  Tùy mức độ phát triển của dự án mà tuyển thêm người sau:

+             Giám đốc Nhà vệ sinh: Chuyên làm việc với các chuỗi cửa hàng, quán ăn, quán café đề họ đồng ý cho phép lắp đặt máy. Người này có trách nhiệm thuyết phục những nơi cho thuê chỗ rằng lắp đặt máy sẽ làm cho quán họ thêm khách hàng, vì vậy, họ không nên lấy tiền cho thuê chỗ.

+             Giám đốc Pháp lý: Phụ trách đăng ký nhãn hiệu, xin giấy phép, kiêm quan hệ chính phủ luôn.

+             Giám đốc Marketing: Có trách nhiệm tuyên truyền sử dụng BCS và do đó máy bán BCS thông qua tất cả các kênh marketing có thể nghĩ ra.  Tận dụng các diễn đàn, mạng xã hội, youtube.v.v.

+             Giám đốc Điểm sách: Có trách nhiệm chỉ ra những quyển sách nào trong đó nhân vật có sử dụng BCS, hoặc có mua BCS từ máy càng tốt.

+             Giám đốc Mua hàng: Phụ trách việc mua sỉ BCS (tất nhiên) và tìm kiếm nhà thầu thiết kế, sản xuất máy.

NPV và ROI của Dự án: Ngày xưa từng biết cách tính nhưng giờ quên rồi. Mà cũng hết giờ nghỉ trưa rồi còn gì.

  

Nghe kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu

Ngày nay, nếu nói chuyện thơ, thì phải nói chuyện Trần Dần, Đặng Đình Hưng, còn không thì Thanh Tâm Tuyền, Vũ Hoàng Chương, không nữa thì Mở Miệng hay Ngựa Trời, chứ nói Tố Hữu thế nào cũng bị cười nhạt.  Ấy mà, lớn lên dưới mái trường xã hội chủ nghĩa như tôi, không năm nào không được học thơ của Tố Hữu, không thuộc thơ Tố Hữu mới là chuyện lạ. Chẳng những thế, do cái tính ưa tò mò mà lại nhớ dai, nên tôi thuộc ti tỉ thơ Tố Hữu, cả những bài ngoài chương trình. Tám tuổi tôi đứng giữa sân khấu thị trấn đọc bài Emily, con đi cùng cha, nhờ đó được bọn trẻ con lối xóm đặt tên là Emily.  Tụi nó kêu như này:  Hê, Ê mi ly, đi ăn chè hem mày? Sau này, tôi sử dụng thơ Tố Hữu vào việc tán gái, gái nghe thơ Tố Hữu xong lăn như bi, bẹp như gián.

Hic, là tôi bịa đấy, làm gì có chuyện gái đổ vì thơ Tố Hữu.  Có chăng vì tôi dẻo mồm:).  Nhưng có phần sự thật là tôi thuộc thơ Tố Hữu rất nhiều. Từ Mã Chiếm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ đến Chuyện cô du kích xóm Lai Vu/ Rắn quấn bên chân vẫn diệt thù  rồi Ta đi tới trên đường ta bước tiếp/ Rắn như thép, vững như đồng/ Đội ngũ ta trùng trùng điệp điệp/ Cao như núi, dài như sông với lại Con đã về đây ơi Mẹ Tơm/ Hỡi người mẹ khổ đã dành cơm/ Cho con cho Đảng năm xưa ấy. .. Mỗi bài tôi tình cờ nhắc tên trên đây với tôi đều có một kỷ niệm.  Bài Ly rượu thọ tôi nghe nhắc đến lần đầu trong một cuốn truyện thiếu nhi của Văn Linh có tên Nơi xa, trong đó bọn trẻ con đặt biệt hiệu cho nhau là Tống Giang với Lý Quỳ, có một cô bé nhắc đến bài này, phân tích tâm trạng của Mã Chiếm Sơn.  Đọc truyên ấy xong, tôi đi tìm bài thơ trong các tập thơ Tố Hữu suốt mà không có, mãi sau này mới gặp được. Bài Tâm sự, là do bác tôi, người từng là bạn tù với Tố Hữu, chép trong một lá thư gửi vào cho chúng tôi khoảng năm tám mấy. Tôi thuộc lòng bài ấy và chưa bao giờ quên một chữ  (thuộc dạng chưa quên một chữ  bao giờ còn có bài Quê hương của Giang Nam, và, rất kỳ quặc là, Tha La xóm đạo của Vũ Anh Khanh).  Bài Ta đi tới tôi cũng từng trình diễn trên sâu khấu trong các buổi văn nghệ thiếu nhi, còn bài Mẹ Tơm có hai câu Sống trong cát chết vùi trong cát/ Những trái tim như ngọc sáng ngời mà có lần với sự giúp sức của bác Như Huy tôi chế thành Sống trong sách chết vùi trong sách/ Những trái tim như mọt, đáng đời!

Hôm nay, tôi nhắc đến thơ Tố Hữu là vì tôi chợt nhớ đến mấy câu này trong bài Tâm sự:

Nghe kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu

 Trái tim nhầm chỗ để trên đầu

 Nỏ thần vô ý trao tay giặc

 Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu.

Tất nhiên có lý do vì sao tôi nhớ mấy câu này, nhưng thôi chuyện đó để entry sau. Bây giờ tôi mắc có độ:)

-----------------------


+ Bài viết của bạn Tequila về Cục đá và Máy chữ.