Thứ Hai, 10 tháng 3, 2025

Happens to the Heart

Ba cha con lên đường lúc 5 rưỡi sáng. Hai cô cậu còn ngái ngủ, ông bô để một list nhạc cổ điển rồi khoan thai đánh xe. Ba mươi cây số đầu, có không khoan thai cũng không được. Cao tốc Long Thành, có lẽ là cao tốc bận rộn nhất nước, xứng đáng có ít nhất 10 làn xe bao gồm làn khẩn cấp. Phải nói cho rõ chứ bây giờ định nghĩa cao tốc nó cũng ngả nghiêng, cao tốc không có làn khẩn cấp không những kém cả quốc lộ mà còn nguy hiểm hơn (nói cứ như quốc lộ ta chưa đủ nguy hiểm vậy).

Bỏ qua chuyện đường sá vốn chẳng có nhiều chuyện để nói nhất là khi cung đường Sài Gòn Đơn Dương quá quen thuộc mà cũng chẳng nhiều thứ để ngắm nhìn, trầm trồ, ông bô thả hồn vào những giai điệu du dương, dìu dặt. Tất nhiên là ông bô nói xạo. Nói thật là ông bô chăm chú nhìn đít xe trước, còn nhạc nó nó vào tai nào thì vô. Nhạc cổ điển được cái nghe trăm nghìn lần vừa quen vừa lạ, quen ở chỗ nghe thì biết đã nghe nhiều rồi, nhưng lạ vì không nhớ bản nào ra bản nào. Khi lái xe, nhạc không lời là lựa chọn tối ưu vì không làm tài xế phân tâm, nhưng tất nhiên ông bô không thường xuyên lựa chọn phương án tối ưu, như rất nhiều khi khác có quyền lựa chọn.
Được gần nửa đường, công chúa tỉnh giấc. Thật kỳ diệu vì thông thường vào những ngày nghỉ hoặc khi đi xe, công chúa chỉ dậy khi mặt trời đã lên quãng độ hai chục cây sào. Nghe Bách hay Bít gì đó nỉ non vài bản, công chúa đề nghị nghe nhạc do công chúa chọn. Là một ông bố có xu hướng chiều con gái trừ những khi không chiều, ông bô giao điện thoại công chúa. Tức khắc, từ Bách hay Bít, nhạc đã chuyển sang tlinh. Có thể cá rằng hơn nửa số người đọc tút này không biết tlinh là ai, nhưng ông bô thì biết, thậm chí có thể nhận ra bản hit "Gái độc thân". Công chúa đã có lần tuyên bố trong nhà này ba nghe nhạc gần gu con nhất. Thật ra ông bô có thể nghe nhạc từ đông sang tây, từ cổ chí kim, từ bolero Phần Lan sang indie Thụy Điển, từ Phạm Duy sang Ngọt, từ Trịnh sang Kiên nên biết tlinh hay G-Dragon cũng không phải gì lạ thường.
Nhưng được 3 bản tlinh, thì anh Pi tỏ ra thiếu kiên nhẫn. Anh cướp quyền điều khiển Spotify và chèn nhạc của anh vào. Một đoạn intro khá lạ vang lên, rồi dần rõ ra là bản rock của một ban nhạc thập niên sáu mươi, bảy mươi gì đó. Ông bô ngập ngừng đoán, The Rolling Stones hả con? Dạ không, The Who ba. Wow, ông bô tuy có nghe tên The Who nhưng chưa bao giờ thật sự nghe ban này, thế mà ông cu con, vốn chỉ hứng thú với những ban nhạc và ca sĩ cách đây ít nhất nửa thế kỷ, đã mò ra.
Bản kế theo anh Pi chọn là một bản của ca sĩ có chất giọng siêu trầm, Happens to the Heart, của Leonard Cohen. Từ hàng ghế sau, giọng công chúa chói lói, Pi, Pi nghe cái gì vậy Pi, ông này chết rồi phải không? Quả thế. Công chúa càu nhàu, gu nhạc cũng nói lên tính cách con người.
Và từ đó, nhạc trên xe là cuộc chiến đấu giữa một bên là tlinh, Big Bang và một bên là Queen, Cohen, The Beatles cho tới khi ông bô đưa ra quyết định dung hòa: mở list nhạc indie Việt gồm Ngọt, Cá Hồi Hoang, Chillies ... thì không khí trên xe mới yên ổn hơn, bớt những tiếng càu nhàu gầm gừ và những âm thanh chói lói.

Thứ Tư, 5 tháng 3, 2025

Tôi sống thường trực bằng hình ảnh

Trong các giọng thơ trẻ hiện giờ, Huy Bảo là giọng thơ mang lại cho tôi nhiều ngạc nhiên và thích thú nhất. Tất nhiên tôi không đọc hết các bạn khác, mà có bỏ lỡ vài giọng cũng không sao. Có duyên thì sẽ gặp. Bảo đã in một tập thơ, đã đăng đây đó trên vài tờ báo, tạp chí, nhưng chắc chưa nhiều người đọc thơ Bảo. Tôi cũng không biết còn nhiều người đọc thơ không. Nhưng nếu ai còn đọc thơ, thì nên vào trang On the road trên Facebook để đọc thơ Huy Bảo.

Thơ Bảo luôn giàu hình ảnh và tràn ngập những liên tưởng kỳ lạ, không hiểu Bảo lấy đâu ra những hình ảnh và liên tưởng đó. Có thể nhận ra một vài hình ảnh đến từ văn học, các bức tranh, ví dụ khi Bảo nhắc tới Thợ Mũ ngày mai hắn mơ được làm Thợ Mũ /em đẽo cho hắn một đồng xu mới toanh thì ta có thể nhận ra Thợ Mũ trong Alice ở xứ sở diệu kỳ; hoặc khi Bảo viết Ai cũng có thể rời đi bằng cửa sổ / sau khi đã để lại thư tuyệt mệnh và minh họa bằng bức tranh Leaving by the Window của Bryan Charnley, ta biết bức tranh hẳn đã tạo cảm hứng cho bài thơ của Bảo.

Tuy nhiên, phần lớn hình ảnh trong thơ Bảo tươi mới, nhiều bất ngờ, và không rõ Bảo lấy những hình ảnh đó từ đâu ra. Tuần nào cũng thấy Bảo post một bài thơ mới mà có thể nói là mỗi lần đến chàng nhà thơ của chúng ta cũng mang theo những điều mới lạ. Chất thi sĩ của Bảo thật đáng ghen tị.


Một con trăn
tưởng dây ống bơm nước
là đồng loại
ước gì biết được
chiều nay
ai đã bị cắt lưỡi

thứ ba hái mặt trăng
thứ tư tuyệt thực
nhưng em không tin
cái quan tài bằng gỗ chà là
sẽ gặp tai nạn
trên đường đến thế giới bên kia sao

(Buổi chiều không đến)

Trong bài này, từ chỗ một con trăn/ tưởng dây ống bơm nước/ là đồng loại thì bình thường (mặc dù người bình thường hiếm ai tự dưng nghĩ tới trăn!), nhưng từ đó chuyển sang ba câu thơ kế hoàn toàn bất ngờ. Vì sao đang nói tới con trăn lại sang ước gì biết được/chiều nay/ ai đã bị cắt lưỡi. Bất ngờ, nhưng không khiên cưỡng, tác giả quán xuyến được mạch thơ bằng cái nhịp nội tại của mình; có một mạch ngầm nào đó trong tác giả đã dẫn thơ đi như vậy. Ấy chính là phẩm chất của thi sĩ. Tương tự, ở khổ kế tiếp, thứ ba hái mặt trăng (bất khả nhưng không bất ngờ), thứ tư tuyệt thực (không bất khả, cũng chưa bất ngờ, mặc dù người đọc thắc mắc, vì sao lại tuyệt thực, vì thứ ba hái mặt trăng ăn no nê rồi chăng?), thì chuyện em không tin/ cái quan tài bằng gỗ chà là/ sẽ gặp tai nạn/ trên đường đến thế giới bên kia sao lại hoàn toàn bất ngờ.

Đây là một bài khác của Bảo mà tôi thích. Thật ra tôi thích nhiều bài của Bảo, trừ những bài tỏ ra triết lý hoặc khi Bảo làm thơ có vần - những bài ấy thì dở tệ.

- Dự báo thời tiết -

Dự báo nói hôm nay trời rất đẹp
để ra bãi cỏ
nhắm mắt
mơ một cơn ác mộng
sau buổi chiều ấy anh đã học
mỗi ngày một kiểu gấp áo khoác khác
mỗi ngày một kiểu viết thư tay
mỗi ngày một kiểu châm thuốc lá
đến nhà thờ bằng lối đi bí mật
và thì thầm không gì vào cái giếng
hôm qua họ rào công viên lại
vậy anh còn biết phải đi đâu giữa lộn xộn tháng mười
yêu một bài thơ khác một con đường
một người đàn bà không mang khuôn mặt
một cơn mưa lạ một tên du đãng
một gã tử tù bị hành quyết trong đêm
một bưu kiện trước nhà một lời ca dở tệ
một gánh hát rong một bảng tên đường
dự báo nói hôm nay trời đẹp
để bung dù khi nhảy khỏi ban công
để nói hẹn gặp lại trước sân ga
trong men rượu
giữa ngã tư
hay bắt đầu cuộc bạo loạn dài ngày nơi trí óc
Cha xứ sắp nói một điều ai cũng biết
rằng Chúa sẽ yêu tất thảy các con
hôm qua anh là cái chong chóng ở quảng trường
ngày mai anh là ngọn đèn là bê tông là dây cáp
là khói từ đoàn tàu là dấu chân kẻ trộm
là bọt dưới đáy ly là vết sẹo tình cờ
ngày mai anh nhảy như chưa bao giờ nhảy
rơi khỏi thành phố này như chưa bao giờ rơi
hôm qua họ rào công viên lại
vậy anh còn biết đi đâu giữa lộn xộn tháng mười
khi em đã về đến nhà và thay một đôi giày khác
sau buổi chiều buồn trên bãi cỏ của chúng ta.

Khổ đầu tiên tuyệt đẹp chẳng khác một cú nhảy xan-tô gần hoàn hảo, tức một cú xan-tô sém gãy cổ, nhưng không gãy cổ, một cú nhảy vẫn thành công, nhưng là một cú nhảy chênh vênh giữa điểm 10 và điểm liệt; chính vì thế mà nó đẹp. Tất nhiên, sau những trời đẹp, bãi cỏ, nhắm mắt, thì mơ một cơn ác mộng là một bất ngờ, nhưng bất ngờ hợp lý, bởi mơ bất cứ thứ gì khác đều có thể rơi ngay vào địa hạt của sáo hoặc sến.

Hoặc hai đoạn này:

một người đàn bà không mang khuôn mặt
một cơn mưa lạ một tên du đãng
một gã tử tù bị hành quyết trong đêm
một bưu kiện trước nhà một lời ca dở tệ
một gánh hát rong một bảng tên đường

ngày mai anh là ngọn đèn là bê tông là dây cáp
là khói từ đoàn tàu là dấu chân kẻ trộm
là bọt dưới đáy ly là vết sẹo tình cờ

Hãy chú ý cách Bảo liệt kê các sự vật liền kề nhau nhưng rất ít mối liên hệ với nhau. Vì sao cơn mưa lạ lại cạnh tên du đãng? Vì sao khói từ đoàn tàu kế bên dấu chân kẻ trộm? Và trên hết, vì sao anh lại là những thứ ấy? Bảo không tìm cách hợp lý hóa các câu thơ của mình. Bảo rất nhà thơ ở chỗ không duy lý. Tuy vậy, mọi thứ đặt trong tổng thể vẫn rất mực hài hòa.

Tôi sống thường trực bằng hình ảnh là một câu thơ của Thanh Tâm Tuyền. Khác với nhiều cây bút trẻ khác, gần như không thấy dấu vết của Thanh Tâm Tuyền, Trần Dần hay các nhà thơ tiền bối cây đa cây đề khác trong thơ Bảo. Tuy vậy, rõ ràng Bảo cũng là một người sống thường trực bằng hình ảnh.

Bài viết ngắn này chẳng phải để phân tích hay phê bình thơ Huy Bảo. Rảnh thì tôi viết một chút để nói rằng tôi tìm đã tìm được thêm một nhà thơ yêu thích của mình. Quan trọng là nhà thơ còn rất trẻ và vẫn đều đều viết thơ mới gần như hằng tuần.

chuyện của mùa hè thường là
khi đóng cửa lại và nhìn lên trời
họ mãi mãi tự hỏi
tại sao lũ mèo không sống ở đó
để quên đi anh
em nói thiên đường còn xa hơn như thế nữa
anh nói
sống như một sợi dây giày là quá đỗi gian nan

(Bí mật của mấy tờ lịch)

Nhìn lên trời và thắc mắc vì sao mèo không sống trên đó thì chỉ có thể là nhà thơ hoặc kẻ điên. Hoặc cả hai.


Thứ Hai, 3 tháng 3, 2025

Cuối tuần

 + Miền Nam năm nay đợt mát kéo dài, sau Tết mấy tuần vẫn có những buổi sáng chỉ hai mốt, hai hai độ. Nhưng dài mấy rồi thì cũng phải hết, cuộc vui nào cũng tàn, đầu tháng ba đã chính thức chuyển sang mùa nóng. Cái nóng khiến việc tập luyện cuối tuần mất sức hơn. Những tháng mát, sau 6 tiếng chạy núi Dinh và 2 tiếng lái xe về Sài Gòn, tôi vẫn có thể tỉnh táo xem phim, đọc sách, nhưng thứ bảy vừa rồi, về tới nhà tôi chỉ kịp leo lên giường, bật máy lạnh ngủ tới 7 giờ tối. Chưa hẳn đã tỉnh ngủ nhưng nghe tiếng hai bạn nhỏ léo nhéo bên ngoài bàn nhau đặt đồ ăn qua Grab, tôi và roommate mới bò dậy, kéo hai bạn nhỏ ra quán làm vài ly bia craft. Trời nóng chỉ có bia lạnh mới làm tỉnh người. 

+ Sáng chủ nhật, tôi phóng xe tới Nam Thi House dự buổi trò chuyện của anh Cao Đăng về tiểu thuyết Thám tử hoang dã của Roberto Bolano. Anh Cao Đăng vẫn giữ được sự đam mê đáng kinh ngạc với văn chương, sách vở. Bạn MC yêu cầu những người tham dự bằng một từ mô tả mình nghĩ gì hoặc mong đợi gì khi tới dự buổi trò chuyện này. Trong đầu tôi bật ra từ "tỉnh táo". Thật ra từ này có thể hoàn toàn không liên quan gì tới buổi trò chuyện. Chẳng qua trên đường đi, tôi nghĩ rằng thế giới quá insane, người ta mất quá nhiều thời gian vào những tranh cãi không đâu, để giữ cho mình sane/tỉnh táo, cần phải tránh xa những đám đông điên loạn. Làm điều mình thích: đọc sách, xem phim, uống bia, tham gia những buổi trò chuyện khép kín nho nhỏ về những đề tài mình quan tâm chẳng hạn buổi trò chuyện này. Số người tham gia không quá hai mươi. Hầu hết các bạn đều đặt câu hỏi hoặc chia sẻ ý kiến. Có những bạn thật trẻ, chỉ ngoài đôi mươi, nhưng kiến thức thật vững vàng. Nhìn thấy sự đam mê, ham hiểu biết của các bạn, thật vui. 

+ Chiều chủ nhật, đi xem lại Interstellar trên màn ảnh Imax. Lần xem này tôi mới thực sự xem và hiểu bộ phim. Lần xem trước, cách hơn chục năm, trên tivi của một resort, tôi vừa xem vừa ngủ nên chẳng hiểu và chẳng nhớ gì. Chủ đề chính của bộ phim là tình cha con đấy chứ, cứu trái đất, lỗ sâu, không gian bốn năm, chiều .v.v. chỉ là chuyện phụ, tôi nghĩ vậy.

+ Cuối tuần này chẳng kịp đọc xong một cuốn sách nào, chỉ thêm được vài trang của The Possibility of an Island và vài trang đầu của We Do Not Part, cuốn mới nhất được dịch sang tiếng Anh của Han Kang vừa nhận được. Sách muốn đọc nhiều quá, chẳng biết đọc khi nào. 


Thứ Sáu, 28 tháng 2, 2025

NBP, PTVA

+  Đôi khi có những câu thơ cứ vang lên trong trí mà không rõ nguyên nhân vì sao. Có thể đây là hệ quả của việc từng đọc quá nhiều thơ, ngộ độc thơ, ha ha. Mấy hôm nay câu này vang vang trong đầu: “Theo ca dao thì họ phải quay về/ Nhưng như thế thì trời không kịp sáng.” Theo trí nhớ suy tàn của tôi có lẽ đây là một câu của Nguyễn Bình Phương, Google hoặc hỏi ChatGPT có thể ra, nhưng không cần thiết. Dường như câu này được ghi làm đề từ của tiểu thuyết Người đi vắng. Người đi vắng là một trong hai cuốn hay nhất của Nguyễn Bình Phương (cuốn kia là Xe lên xe xuống tức Mình và họ). Người đi vắng cũng là một trong những tiểu thuyết hay nhất của văn học Việt Nam sau 75. Thật ra trước 75 thì cả hai miền cũng chả có mấy tiểu thuyết hay. Thơ có, truyện ngắn có, tản văn tùy bút có, nhưng tiểu thuyết hay quả là của hiếm, suốt cả chiều dài văn học Việt Nam. Chính ra xét cả lịch sử văn học VN, NBP có lẽ là tiểu thuyết gia chuyên nghiệp vào bậc nhất. Tất nhiên chuyên nghiệp theo nghĩa chuyên chú với tiểu thuyết chứ không phải sống bằng tiểu thuyết. Mấy cuốn gần đây của NBP hơi nhạt nhòa, dẫu vậy, đây vẫn là tác giả tôi chờ đợi và không bỏ qua cuốn nào.

+ Khi người ta trẻ, ý là khi tôi còn trẻ, tôi thấy bạn bè mình ai cũng đọc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh. Vàng Anh là tác giả ngôi sao đối với giới trẻ đầu những năm 90. Bọn sinh viên chúng tôi hồi ấy thấy mình đâu đó trong những truyện của chị, mê cái không khí lành lạnh, kiểu nói năng của các nhân vật trong truyện chị, thậm chí có những kẻ còn quy ước khi viết thiệp không viết những lời chúc bởi “chúng chẳng bao giờ trở thành sự thật” như quan niệm một nhân vật của chị. Rồi chị lảng đi đâu đó, đám độc giả của chị ra trường đi làm, chẳng mấy khi sờ tới sách vở. Rồi một ngày tự nhiên thấy Phan Thị Vàng Anh xuất hiện với tư cách nhà thơ. Thơ chị cũng không giống thơ ai, mà đám độc giả ngày xưa sau những vấp ngã đầu đời lại một lần nữa thấy chị như viết cho mình, những là “Quờ tay tìm viên thuốc/ Ba năm rồi không sợ đụng nhầm tay ai” và “Chúng ta là bánh mì và chả lụa/ bán riêng và ăn chung”, và nhất là “giờ nằm yên và ngửa cổ/ cho đầu thõng xuống cạnh giường/ đề phòng nước mắt có chảy/ chầm chậm ngược dòng mà tuôn.” Rồi chị cũng chẳng làm thơ nữa. Nhưng cũng như NBP, chị là tác giả tôi không bỏ qua cuốn nào. Nhắc mới nhớ, cần phải mua cuốn mới nhất của chị: Chuyện nhà Tí.

Thứ Năm, 27 tháng 2, 2025

Điều gì làm ta mỉm cười?

 + Cách đây vài hôm, một bạn làm thơ quen tôi qua FB gửi tặng tôi tập thơ của bạn. Lời đề tặng: Quý mến tặng nhà thơ, dịch giả xxx. Chắc triệu năm rồi mới có người gọi tôi là nhà thơ. Danh xưng này chỉ có lũ bạn đại học của tôi, đám đã từng bị tra tấn bởi thơ tôi, mới dùng mà thôi. Người bạn trẻ này, chắc đã lục lọi gì đó trên internet. Tất nhiên nhiều năm rồi tôi không làm thơ, không làm thơ được nữa, và cũng chưa bao giờ nhận là nhà thơ. Tôi vẫn đứng bên lề quan sát các giọng thơ mới, có một vài giọng thơ rất đáng theo dõi. Sẽ quay lại chủ đề nay một hôm khác. Chủ đề hôm nay là mỉm cười.

+ Tôi có tham gia vài book club quốc tế trên mạng, chủ yếu để theo dõi tin tức. Người tham gia các book club này ở khắp nơi trên thế giới, đa phần lớn tuổi, nhiều người đã về hưu. Rất khác với các book club Việt Nam, nơi đa phần người tham gia rất trẻ, thường ở độ tuổi sinh viên học sinh. Hôm nay, thấy một bạn post nguyên collection của J.M Coetzee, nói đây là tác giả yêu thích nhất của bạn trong số các tác giả đoạt giải Booker. Tôi nhảy vào nói, ơ, tao cũng có collection tương tự, chắc chỉ thiếu một, hai cuốn. Vài phút sau, bạn trả lời, hỏi tôi có phải là người Việt Nam không, bạn đã từng đến Việt Nam hai lần, và từng làm việc với ca sĩ Thanh Lam! Comment qua lại một hồi, hóa ra bạn là người Đan Mạch, đang sống ở Mỹ, từng là người quản lý của Niels Lan Doky  - người từng cộng tác với Thanh Lam trong một vài dự án. Bạn còn chỉ cho tôi nghe Một thoáng Tây Hồ, ha ha. Kết cục là trên đường đi làm, tôi mở album Asian Sessions của Niels Lan Doky ra nghe. Trong album này, Một thoáng Tây Hồ là track thứ hai. Tôi hẹn bạn khi nào tới Việt Nam lần nữa thì có thể gặp và đàm đạo về Coetzee và Thanh Lam.

+ Những chuyện nho nhỏ như vậy làm tôi mỉm cười. Cũng có vài chuyện khác làm tôi mỉm cười nhiều hơn nữa, nhưng chỉ có thể giữ trong lòng hoặc chia sẻ với đôi người bạn thiết.